26 марта 2026 года в здании КазНПУ им. Абая состоялась отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Медеуского района.
В мероприятии приняли участие председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х., заместитель акима района Нурлыбаев А.А., а также представители общественности и актив ветеранского движения. Общее число участников составило около 100 человек.
В ходе конференции были подведены итоги деятельности районного Совета ветеранов: заслушан доклад председателя Тлеубаева А.А. и отчет ревизионной комиссии. Особое внимание уделено результатам работы за отчетный период и текущим задачам организации.
Также состоялись выборы руководящего состава и делегатов на XI Алматинскую городскую конференцию. По итогам голосования Тлеубаев А.А. вновь возглавил районный Совет ветеранов. Заместителем председателя избрана Киыкбаева М.Б., сформирован обновленный состав Совета. В завершение мероприятия председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х. поздравил избранный состав, пожелал эффективной и плодотворной работы, и отметил значимость дальнейшего развития ветеранского движения. Также он выразил благодарность за активное участие в подготовке и проведении мероприятий, связанных с принятием новой Конституции, подчеркнув ее особую значимость в жизни граждан Казахстана, в том числе представителей старшего поколения.
Участники подчеркнули, что Совет ветеранов продолжит работу, направленную на укрепление связи поколений, участие в общественной жизни района и сохранение духовных и национальных ценностей.
19 марта 2026 года состоялась XIII отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Алмалинского района.
В мероприятии приняли участие заместитель председателя Алматинского городского Совета ветеранов Курмангалиев С.Ш., заместитель акима Алмалинского района Калдарбеков Е.О., актив районного Совета ветеранов, председатели постоянных комиссий, почетные граждане района. Всего 72 участника.
С отчетным докладом выступил председатель районного Совета ветеранов Кабылов Б.М. Он подвел итоги работы за 2021–2025 годы, отметив деятельность комиссий и вклад первичных ветеранских организаций. Особое внимание было уделено роли старшего поколения в воспитании молодежи и укреплении связи поколений.
Также в ходе выступления была отмечена работа центров активного долголетия, которые помогают организовать досуг пенсионеров и способствуют их активному участию в жизни общества. Наряду с этим обозначена необходимость дальнейшего повышения качества медицинского и социального обслуживания пожилых граждан.
В рамках конференции прошли выборы руководящего состава. Председателем районного Совета ветеранов вновь избран Кабылов Б.М. Его заместителем стал Ахмедов С.Ш., ответственным секретарем — Абдукаримова Г.Г.
Участники также избрали делегатов на предстоящую городскую конференцию.
В завершение мероприятия заместитель председателя городского Совета ветеранов Курмангалиев С.Ш. поздравил новый состав и пожелал успешной работы.
Мероприятие завершилось праздничным концертом.
Совет ветеранов Алмалинского района продолжит активное участие в общественной жизни, работу по поддержке старшего поколения и сохранению национальных ценностей.
19 марта 2026 года прошла XIII отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Ауэзовского района.
В ней приняли участие председатель городского Совета ветеранов г. Алматы Бижанов А.Х., аким района Егембердиев А.К., руководители отделов акимата, члены совета аксакалов, ветераны Афганской войны и Карабаха, представители центра «Бақытты отбасы», а также 75 делегатов из числа пенсионеров.
С докладом о деятельности организации за 2021–2025 годы выступила председатель районного Совета ветеранов Ибраева Б.С. По итогам обсуждения деятельность организации была признана удовлетворительной.
В завершение выступил председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х. Он поздравил избранный состав с доверием, пожелал успешной и плодотворной работы, а также подчеркнул значимость дальнейшего развития ветеранского движения.
17 марта 2026 года прошла XIII отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Наурызбайского района. В работе конференции приняли участие председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х., аким Наурызбайского района Тогызбаева Н.А., заместитель акима Бекжанова А.С., председатель партии «AMANAT» Баймурат М., член Совета ветеранов, полковник полиции Шопшекбаева А.Ш. Общее количество участников составило 58 человек.
Участники конференции заслушали отчетное выступление председателя районного Совета ветеранов Каркенова М.Т, сформировали новый состав Совета ветеранов и избрали делегатов на городскую конференцию.
Аким района в своем выступлении выразила признательность представителям старшего поколения, подчеркнув, что их многолетний труд, жизненный опыт и активная гражданская позиция служат достойным примером для молодежи. Также выступили: председатель партии «AMANAT» Наурызбайского района Жамбылов Б.М.; ответственный секретарь Ахметова С.А., председатель «Желтоксан ақиқаты» Аюпов Г.С., председатель совета матерей «Ардагерлер ұйымы» Мырзаханова Ф., председатель «Ардагерлер ұйымы» Омаров М.А.
С заключительным словом выступил председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х. Он поздравил новый состав Совета ветеранов с избранием, пожелал успешной и плодотворной деятельности и отметил важность дальнейшего развития ветеранского движения.
В ходе конференции было отмечено, что Совет ветеранов и впредь будет активно участвовать в общественной жизни района, содействовать укреплению преемственности поколений и продолжать работу по сохранению и популяризации национальных ценностей.
12 марта 2026 года прошла XIII отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Алатауского района.
В работе конференции приняли участие заместитель акима Алатауского района Сабитов Б.Е., ответственный секретарь Алматинского городского Совета ветеранов Токмолдаев Н.М., члены актива районного Совета ветеранов, председатели постоянных комиссий и другие. Общее количество участников составило 123 человека.
На рассмотрение участников конференции были вынесены вопросы заслушивания отчетного выступления председателя районного Совета ветеранов, формирования нового состава Совета ветеранов и избрания делегатов на городскую конференцию.
По итогам конференции председателем районного Совета ветеранов избран Таубалды С.У., заместителем председателя Ахман К.Н.
В завершение мероприятия выступил Токмолдаев Н.М., который поздравил новый состав Совета ветеранов с избранием, пожелал успешной и плодотворной деятельности и отметил важность дальнейшего развития ветеранского движения.
В ходе конференции было отмечено, что Совет ветеранов и впредь намерен активно участвовать в общественной жизни района, содействовать укреплению преемственности поколений и продолжать работу по сохранению и популяризации национальных ценностей.
11 марта 2026 года в Жетысуском районе состоялась XIII районная конференция Совета ветеранов. В её работе приняли участие 89 избранных делегатов.
В мероприятии также участвовали председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х., аким Жетысуского района Жылкыбаева Л.А., Герой Советского Союза, член городского Совета ветеранов Кремениш Н.И.
В ходе заседания был заслушан отчёт о проделанной работе районного Совета ветеранов. Участники обсудили основные задачи и планы деятельности на предстоящий период. По итогам конференции председателем районного Совета ветеранов избрана Шакирова Т.М., заместителем председателя — Сланова Б.И.
Особое внимание было уделено развитию ветеранского движения, укреплению преемственности поколений, а также активному участию ветеранов в общественной жизни района. Мероприятие прошло в конструктивной и деловой атмосфере.
4 марта 2026 года состоялась XIII отчетно-выборная конференция Совета ветеранов Бостандыкского района.
В работе конференции приняли участие аким Бостандыкского района Калдыбеков А.Б., заместитель акима района Кеңесбай А.А., руководители отделов общественного развития, культуры и образования акимата, председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х., актив районного Совета ветеранов, председатели постоянных комиссий, ветераны Великой Отечественной войны и тыла, почетные граждане района, а также представители интеллигенции. Всего 92 человека.
В повестку дня были включены вопросы заслушивания отчетного доклада председателя районного Совета ветеранов, отчета ревизионной комиссии, избрания нового состава Совета ветеранов и делегатов на городскую конференцию.
Аким Бостандыкского района Калдыбеков А.Б. в своем выступлении выразил благодарность представителям старшего поколения и отметил, что их многолетний труд и жизненный опыт являются достойным примером для молодого поколения. Он также призвал принять активное участие в важном политическом событии страны — республиканском референдуме, который состоится 15 марта.
По итогам конференции Саденов Ж.С. избран председателем районного Совета ветеранов, Абилханов Р.А. — заместителем председателя, Кусанова Г.Б. — ответственным секретарем.
С заключительным словом выступил председатель Алматинского городского Совета ветеранов А.Х. Бижанов, который поздравил новоизбранный состав Совета и пожелал ему плодотворной работы, отметив важность дальнейшей активной деятельности ветеранской организации.
В ходе конференции было подчеркнуто, что Совет ветеранов и в дальнейшем будет принимать активное участие в общественной жизни района, укреплять преемственность поколений и продолжать работу по сохранению и продвижению национальных ценностей.
2026 жылдың 5 қаңтарында «Түркістан» газетінде Қазақстан Республикасының Президенті Қ.Ж.Тоқаевтың «Қазақстан жаңғырудың жаңа кезеңіне қадам басты» тақырыбына берген сұхбаты жарияланған болатын. Біз өз кезегінде сайтымызда оқырмандарының, қалалық Ардагерлер кеңесі белсенділерінің ой-пікірлерін жариялап отырамыз.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық «Түркістан» газетіне берген сұхбатын ризашылықпен оқып шықтым. Сұхбат желісінде ел басқарудың, стратегиялық дамудың бағыты мен қоғамның, мемлекеттің өзара іс-қимылы және қоғамдық қатынастардың жаңа даму кезеңін жетілдіру мақсатында істеліп жатқан іргелі істер туралы жан-жақты қамтылыпты.
Сұхбаттан замана тынысын, онда өмір сүріп жатқан адамдардың тыныс-тіршілігін, олардың ой-мақсаттары мен жан-дүниесін сезесің. Одан адам болмысындағы алаңдаушылықтар мен оны шешу жолдарындағы ахуалынан хабардар боласың. Бәрін жоққа шығаруға болмас, өткен жылы елімізде іргелі істер көп болды. Ең бастысы, тыныштық ахуалының орнауы, адамдардың бірлігі мен ынтымағы жарасым тапты. Мемлекет басшысы осы туралы ашылып сөйлепті. Ең бастысы, сұхбатта еліміздің даму барысының архитектурасын жаңғырту жолындағы айрықша бетбұрысты көреміз. Сұхбатта еліміздің болашақта жаңа заман талаптарына лайықты тың жолмен дамуының негізгі алғышарттары айқын көрсетілген. Ондағы бастамаларды жүзеге асыру арқылы ел әлеуеті артып, экономикасы нығайып, жаңа даму деңгейі көтерілетіні әңгіме арқауына айналған. Бұл халқымыздың болашағына сенімін арттыруға сенімділік ұялатады. Осы даму жолында бірлігімізді танытып, жұртшылық мүддесін алғашқы орынға қоюымыз керек. Ол – ХХІ ғасырдың сын-қатерлеріне жауап беретін кепіл болмақ. Ең бастысы, ойға алған мақсатымызды орындауда халқымыздың бойында жасампаздық пен ерік-жігер бар.
Президенттің «Түркістан» газетінің ықпалды газет екендігін және атының өзінде үлкен мағына бар екендігін айтып қана қоймай, оны тұрақты оқып отыратындығы байқалады. Адамдар түбі газет-журнал оқуға қайтып оралатын болады. Ғылыми-техникалық прогрестің түбіне жеткен жапон елі қазір жаппай мерзімдік басылымға көңіл бөліп отыр.
Жапония – ХХ ғасырдың ортасында катаклизмді басынан өткерген ел болатын, өйткені олар сол тұста мерзімдік басылымдарды оқи отырып, тез ес жиған. Өткен ғасырдың 80-ші жылдары Жапония премьер-министрі Накасонэ: «Әлемдік ғажайыптың түк құпиясы жоқ, өйткені біз, оттан, судан өткен отандық басылымдарды оқимыз»» деген ой айтқаны бар. 30 жылдан бері тұрақты шығып келе жатқан «Түркістан» газеті де, халықаралық қауымдастыққа танымал ең беделді басылымдардың бірегейі. Премьер-министр айтпақшы, сол тұста елде шығатын ықпалды басылымдарды тілдесудің гармониялық үйлесімі ретінде көрген. Оның әрбір жолында моральдық қағида жатқандығын сезінген. Мемлекет басшысының сұхбатынан да осы аңсауды көресің.
Қазақ халқы – өнертапқыштыққа, жаңашылдыққа бейім халық. Егер қызығушылық танытсақ, таяу арада өркениетке ұмтылған елдердің қатарынан табылатынымыз анық. Қазіргі таңда әрбір сала жасанды интеллектіні жұмыс барысында қолдануға тырысып жатыр. Цифрлы технологияның бұл реттегі рөлі қандай және оның болашағы нендей болады? Айтуға болар, болашақта басылымдар бір-бірімен емес, жаңалықтарды жылдам тарататын әлеуметтік желілермен бәсекеге түсетін болады. Бұдан қоғамның түк жасандылығы жоқ шынайы, көзге тіке қарайтын адамдарды көргісі келетінін байқайсың. Ол үшін – білім, жаңа ой керек.
Конфуций ілімінің «Төрт кітабының» бірі – ұлы ілімді, өнегелі тәрбиені, отбасын сақтауды, елді жақсы жағынан басқаруды және әлемде бейбітшілік сақтауға үлес қосуға үндейді. Оның түп-төркінінде идеалды қоғам құру идеясы жатыр. Біз сұхбаттан осыған шақыруларды көрдік. Президенттің «Жаңа Қазақстан» идеясы жастарға қоғам өмірінің барлық саласында бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктер ашып отыр. Бүгінгі таңда елімізде 5 миллионнан астам жастар өмір сүріп жатыр. Бұл деген әлеуетті үлкен күш. Сұхбатта жастар туралы жарқын сөздер бар. Сондықтан сұхбат туралы ұжымдарда, халық арасында тиісті деңгейде ақпараттық-насихаттық жұмыстарын жүргізсе дұрыс болар еді.
Ол адамдардың Отанына деген намысын туындатын, қалыптастыратын факторлардың бірі ретінде өз елінің жетістігіне және қазіргі заман мәселелерінің шешілуіне жауапкершілікпен қарауға септігін тигізері анық. Ондай сезім сол елде жасалған игі істерді туындатып жатады. Бұл тұрғыда да сұхбатта нақты жауаптар бар.
Президент сұхбатында экономикалық тақырыптар мен қатар шаруашылық сипаттағы тың тақырыптар да қозғалған. Әсіресе, қалалар мен ауылдардың инфрақұрылымын дамыту дер кезінде қозғалған. Біз шын мәнінде аталмыш мәселелерге өткен жылдары тиісті көңіл аудармаған болсақ, енді бұл жөнінде жергілікті атқарушы органдарға ойланатын нақты мәселелер көтеретін мезгіл жетті. Әңгіме ауаны – ұлттың ортақ мақсаттары мен алға жылжуын нығайтуды көздеген ниетті көрдік.
А. Бижанов,
Алматы қалалық Ардагерлер кеңесінің төрағасы,
ҚР Сенаторлар кеңесінің мүшесі,
академик
Қоғам айнасы – өзіміз
Өмірдің бір жазылмаған заңы – ұлылықтың тым кішіпейіл, көзге ұрып тұрар жылтырақтан ада, ішкі болмыста болатыны белгілі. Жаратылысында әрбір адам өз тіршілігі үшін және жоғары кемелдік дәрежесіне жету үшін көп нәрсені қажет етеді. Ал мұның бәріне ол жалғыз жүріп жете алмайды, сондықтан белгілі бір адам қауымына мұқтаж болады.
Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Turkistan» газетіне берген сұхбатында әлеуметтік желінің адамның ойлау (танымдық) қабілетіне зор зияны бар екені жөнінде айтқаны орынды. Жасы қырыққа жетпесе де, білімі мен ой-өрісі он бес жастағы жасөспірімдер деңгейінде қалып қойғандар бар екенін атап өтті.
Әлеуметтік-экономикалық тұрмыс-тіршілігіміздің жақсарғаны болар, бүгінде 60–70 жастағылардың өздерін әлі жаспыз деп ойлайтыны – шындық. Қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, жырау жыршысы Жамбыл Жабайұлы былай дейді: Болар бала 15 жаста баспын дейді, Болмас бала 40 жаста жаспын дейді. Бұрындары 40 жасқа толғандарды «қара сақалды» деп, ал 60 жастан асқандардан ақыл сұра деп отырушы еді. Осы ұстанымдарды ұмытып кеткен тәріздіміз.
Біз, үлкен буын өкілдері, «Қартын құрметтемеу – қоғамның ең үлкен дерті, барлығы осыдан басталады» деп жиі айтамыз. Дұрыс-ақ. Ал осы олқылықтың кінәсі кімде? Көбіне желіге сілтейміз. Әлеуметтік желіде үлкен-кіші демей, ойымызға келгенді жарыса жазып, айта береміз. Сонда жік қайдан түсті?
Менің ойымша, жастарға сенім арту, оларды түрлі «қиғаштықтан» қорғау, фактілерге адал қарап, бүкпесіз, ашық түсінік беру қажет. Ол үшін жаңаша ойлау жүйесін меңгеру, мәселелерге терең сипаттама беру керек.
Біз қазір «жасанды интеллект» деп жар салып, қолға алып жатырмыз – бұл дұрыс. Бірақ ұстанымымыз бен дамуымыздың қайсысы алда? Өткенге көз жүгіртейікші: қаншама бастамалар мен реформаларымыз, әсіресе білім және ғылым саласындағы, болашаққа, адамгершілікке бағыт-бағдар беруі тиіс еді. Шетелдердің тәжірибесінен өнеге аламыз деп, кейде сараламай, дәйектемей, өзімізге бейімдемей қолдандық, ақыры жүзеге аспаған дүниелердің құрбаны болдық.
Президентіміздің «Қазақстан цифрлық державаға айналуы керек. Жасанды интеллект пайда болғаннан бері болашақтың кемесіне мініп үлгеретін елдер мен ескі заманда қалып қоятын елдердің арасы алшақтай бастады» деген пікірі орынды. Сондықтан уақытында қамданып, көштен кейін қалмайық. Аптықпай, байыппен алға шығайық.
Шындық пен ақиқатты бейімдеу оңай емес. Сондықтан қазіргі кезде түрлі реформаларға үреймен қарайтынымыз да осыдан. Мен де қоғам мүшесі ретінде ғұлама қаламгер Мұхтар Әуезовтің: «Алдыңғы жақсы, артқы жасқа тәлім айтпаса, ел болғаны қайсы?» – деген даналық сөзін еске аламын.
Әркімнің жолы әртүрлі. Бірақ әркім де өзінің жеке мақсатына жету үшін ортақ «рецепт» бар десек, қайталап айтамын, ол – қажымай-талмай еңбек ету, үнемі жетілуге, өсуге ұмтылу.
Бүгінде еліміздің түкпір-түкпірінде аса қарапайым, қоңыр күйде туған халқымен бірге заманның ыстық-суығына көніп, жөн сілтеген ағаларының абыройын түсірмей, өздерінің тынымсыз ізденісі мен ізгі еңбегі арқылы халық құрметіне бөленіп жүргендер де баршылық.
Туризмнің дамуына тұмса табиғатты қорғау деген желеумен кез келген жобаға қарсы науқан ұйымдастыратын кейбір экобелсенділер де зиян келтіріп отыр деп атап өтті Президентіміз. Бұл тұрғыда Ахмет Байтұрсынұлының: «Дұрыстық пен бұрыстықты білмеген жұрт азады» деген сөзін ескерген жөн сияқты.
“Берекелі ел болса, жағасы жайлау бір көл. Жапырағы жайқалып, соқса жел бұлғақтайды. Жан-жағынан күркіреп аққан сел құйып жатса, оның малы өзгеден өзгеше өсер төл. Берекеңді қашырма, ел тыныш болса – жақсы” деп Хәкім Абайымыз айтып өткен болар.
Адамзат баласына табиғат – кең сарай, мәңгі тозбас баспана. Табиғатқа су, құсқа ауа, аңға орман-тоғай, тау мен дала қандай қажет болса, Отан деген ұғым да сонша қажет. Ал табиғатты сүю – Отанға қамқор болу деген сөз. Осы қағиданы ұстансақ жарар еді. Дегенмен кей тұста асыра сілтеушілікке жол беріп жүргенімізді де мойындағанымыз жөн.
«Есіл көзден нұр тайса, бір көруге зар болар». Қазіргі және өткен кезеңдердегі экологиялық өзгерістерді зерделеу – экологиялық мәдениет, экологиялық мінез-құлық, экологиялық нұсқаулар, қоқыс мәселесі, әлеуметтік жағдайды жақсарту, білім жетістіктері сияқты ұғымдардың барлығы экологиялық жауапкершілікпен философиялық, социологиялық, салыстырмалы, құқықтық, педагогикалық салалардың бірлесе жұмыс жасауын түйіндейді. Қалай десек те, оның бір ғана жауабы бар – ол өзімізде. Жақсылықты да, ізгілікті де, сонымен бірге жауыздықтың неше түрін ойлап, жүзеге асыратын да – адам.
Қыран мен қарғаның, биік пен аласаның айырмашылығын шатастырып жүрген кейбір бизнес өкілдерінің өмірі сән-салтанатқа толы. Олар түрлі тарихи себептер мен ұлт болмысындағы ерекшеліктерге байланысты қайырымдылық, ұстанымдылық сияқты қасиеттерге мән бере бермейтіні де жасырын емес. Бұл ретте маңдай тер мен адал еңбек басты сүйеу болуы керектігін ескерткен жөн.
Әркімнің туған жері – өз Мысыры, оқыған жері – алтын ордасы. Көш жығылмай, жолаушы сүрінбей өтпейді. Сондықтан қателік пен кемшілікті мойындап, түзелгеніміз дұрыс болар.
Алла адамды бірдей жаратпаған. Бірақ адамдар арасындағы айырмашылық – бойына жиған тәрбиесінде, парасатында, адами қасиеті мен білімінде.
Президентіміз бекіткен «Мерейлі» ордені елге жанашырлық көрсетіп, әлеуметтік жауапкершілік танытқан кәсіпкерлер мен қарапайым жандардың қоғам алдындағы абырой-беделі мен мәртебесін көтеруге септігін тигізетініне күмән жоқ.
Дүниеде ешнәрсе баянды емес. Жамандық та мәңгі емес. Қары қалың, қатты қыстың артынан көгі мол, жақсы жаздың келмеуі мүмкін емес. Осы орайда Президент нұсқап айтқандай, Абайдың 37-қара сөзіне жүгінейік.
Жастарды рухани-адамгершілікке және патриотизм сезіміне тәрбиелеу – бүкіл халыққа ортақ міндет. Отбасылық тәрбиелілік, сабырлылық, өмірге байыппен қарау – Президентіміздің жастардың қауіп-қатерден аман болуын тілеп, жанашырлық танытуының көрінісі.
Уайдин Үмбетбай Уайдаұлы ағамыздың: «Адам өмірінің ұзындық өлшемі – ұзын жол, қысқа жол. Бәрі-бәрі жол. Өмір жолы… Жастықтың мастығы!» деген сөзі де ойға оралады. Беті аулақ, жастарымыз да, баршамыз да аман болайық. Айыппұлға ашынғанмен, тәртіпке келгенімізді де мойындағанымыз жөн. Жол ережесі, тәртіп – басты қағида болу керек. Отаншылдық деген ұлы сезім жылтырақ сөзбен, жалған әрекетпен бағаланбауға тиіс, – деп Президент орынды айтты.
Мен ұлтыммен мақтанамын. Қазақ халқы – мінез-құлқы асыл текті, кең пейілді, әлемде ең абыройлы, мызғымас күшке ие, ынта-жігері мол халық. Оған тарих куә.
Ұлттық руханиятымыздың отын өшірмей, әр заманның тұлғаларын терең танып, келер ұрпақпен сабақтастыра білу – ең басты парызымыз.
Мақсатымыз – ұрпақтар жалғастығы арқылы қоғамдағы бірлікті нығайту.
Ел бірлігі – басты мақсат. Қазіргі әлемде бір елдің екінші елге қауіп төндіруі, экономикалық ахуалдың ушығуы – адамзат баласына қиянатпен тең.
Рухани өміріміздің ертеңін ойлап, кемел биігіне көтереміз десек, ең басты адами ресурс – жас буын. Жастар – біздің болашағымыз.
Қазіргі жастар - өте талапшыл, әрі талғампаз. Мемлекет басшысы әлеуметтік желіде жиі айтылатын «Қазақстан прайм-дәуірге қадам басты» деген пікіріне сәйкес мынадай ой қалыптасады, “Заман сипаты: біреулерге - кешегі дәуірмен қоштасуға тура келеді. Олар үшін бұл - күйреу кезеңі. Екінші біреулерге - қалыптаса бастаған жаңа жағдайға икемдеуге тура келеді. Олар үшін бұл - өтпелі кезең. Үшінші біреулерге өлгені тіріліп, өшкені жанбақшы. Олар үшін бұл - қайта өрлеу, қайта түлеу кезеңі болса, ал төртінші біреулер үшін - атымен жаңа ұрпақтар үшін, бұл шын мәніндегі “дәурендеу” кезеңі.”
Ұлттық руханият адамзат баласының тынысы демекші: “Туған жерге туымызды нық тігейік”.
Абай атындағы ҚазҰПУ,
Ардагерлер кеңесінің төрағасы,
Бастауыш білім беру кафедрасының профессоры,
Педагогика ғылымдарының докторы
Б. А. Әлмұхамбетов
Ежегодное послание народу Казахстана является ключевым политическим событием года, которое определяет стратегические приоритеты развития страны, подведение итогов, определение задач на среднесрочную, и, отчасти, долгосрочную перспективу. Проведение данного мероприятия обусловлено концептуальными изменениями общественно - политических и соиально-культурных установок.
В этот раз его выступление называлось «Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию». Соответственно, один из главных посылов Послания народу – в течении трех лет Казахстан должен стать полноценной цифровой страной. Внедрение умных технологий и искусственного интеллекта должно быть повсеместным, в том числе и в промышленности.
Первым этапом решения этой задачи Президент назвал принятие Цифрового кодекса, создание Министерства искусственного интеллекта и цифрового развития. Правительству поручена разработка единого концептуального документа Diqital Qazaqstan, где все проекты и инициативы будут объединены в общенациональную стратегию. Цель глубинной цифровой трансформации - это путь к улучшению жизни граждан страны.
Помимо этого, Президент К.К.Токаев поставил целый ряд задач, направленных на устойчивое социально-экономическое развитие страны, формирование макроэкономической стабильности, пересмотр инвестиционной политики и условий для ведения бизнеса, формирование экосистемы цифровых активов, полноценного раскрытия промышленного потенциала страны, а также всемерного утверждения в обществе идеологии закона и порядка. Самым главным месседжем Послания стало предложение о переходе к политической системе с однопалатным Парламентом, которое знаменует собой новый этап политической реформы и четко сигнализирует обществу о твердой приверженности Главы государства стратегии формирования модели «Сильный Президент- влиятельный Парламент-подотчетное Правительство».
В Послании также определены следующие задачи: привлечение инвестиций в обрабатывающую промышленность и высокие технологии, появление нового города Аlanau City со спецстатусом, полностью цифровой и инновационный, запуск АЭС и развитие «чистого» угля, глубокая переработка продукции, агрохабы, возврат и вовлечение земель в оборот в сельском хозяйстве, развитие коридоров Восток-Запад и Север-Юг, контейнеризация, цифровая платформа Smart Carqo, новые аэропорты и вагоны в транспорте. Вода станет стратегическим ресурсом: единая цифровая платформа и национальный водный баланс. Для людей- программа Al- Sana для студентов, основы ИИ в школах, а для бизнеса - новый Налоговый кодекс, меньше бюрократии и многое другое.
Сейчас во всех регионах страны идет обсуждение Послания Президента страны К.К.Токаева. Так, 10 сентября т.г. на заседании Президиума Алматинского городского Совета ветеранов одним из вопросов, запланированных в повестке дня, было обсуждение Послания Главы государства.
С информацией выступил председатель Алматинского городского Совета ветеранов Бижанов А.Х. После обсуждения данного документа было принято соответствующее постановление Президиума.
В своём выступлении на расширенном заседании коллегии правоохранительных органов Глава государства К.-Ж. К. Токаев особо отметил значимость медиации как эффективного инструмента урегулирования споров без обращения в суд. В этой связи подписание соглашения между Центральным Советом ветеранов Республики и Верховным Судом Казахстана по развитию медиации, получившей название «Дәнекер», приобретает особую актуальность.
Алматинский городской Совет ветеранов совместно с городским судом уже провёл конференцию по вопросам развития этого важного направления — участия ветеранов в разрешении конфликтов и споров граждан с привлечением представителей судебной системы.
В сентябре текущего года планируется заслушать отчёт Бостандыкского районного Совета ветеранов о совместной работе с районным судом по реализации программы «Дәнекер». Эта работа уже даёт конкретные результаты: по итогам 2024 года девятью профессиональными и семьюдесятью пятью общественными ветеранскими медиаторами города урегулировано более 400 споров.
Кроме того, в арсенале ветеранского корпуса имеются и другие формы работы, направленные на совершенствование правовой культуры населения. Среди них — встречи с жителями по месту жительства и работы, на которых одним из ключевых вопросов является профилактика правонарушений.
Уверен, что эти и другие формы деятельности ветеранских организаций будут и дальше развиваться в свете задач, поставленных Президентом страны в его обращении к правоохранительным органам. Обеспечение закона и порядка — это основа благополучия и успешного развития нации.
22 июня 2025 года, в день начала Великой Отечественной войны 1941–1945 годов, у Мемориала Славы в парке 28 гвардейцев-панфиловцев с утра собрались ветераны войны, участники трудового фронта, пенсионеры восьми районов города, представители акимата города Алматы, городского и районных Советов ветеранов. Участники возложили цветы в память о жертвах войны, почтили их минутой молчания.
Этот день является символом памяти и скорби для тех, кто пережил и выстоял в тяжёлые годы испытаний, а также назиданием для потомков миллионов солдат, отдавших свои жизни ради мирного будущего.
Скорбим о тех, кто ценой собственной жизни защитил Родину и выполнил свой долг. Вечная им память и низкий поклон.
Помним. Скорбим. Гордимся.
В своём выступлении на расширенном заседании коллегии правоохранительных органов Президент страны К.-Ж. К. Токаев подчеркнул, что важнейшим условием формирования принципа «Закон и порядок» является участие всего общества. В этом контексте своевременным шагом стало принятие Закона Республики Казахстан «Об общественном контроле», который открывает широкие возможности для граждан и общественных организаций реально участвовать в становлении правового государства.
Алматинский городской Совет ветеранов полностью поддерживает инициативу Президента по глубокому преобразованию правоохранительных органов, главная цель которых – усиление доверия общества. Предупреждение правонарушений является основой правового общества. Ожидается, что предстоящие преобразования будут в полной мере направлены на искоренение таких негативных явлений, как коррупция, наркомания, семейно-бытовое насилие и вандализм, а также на формирование в обществе добропорядочности, уважения друг к другу, сдержанности и вежливости. Особое внимание должно уделяться воспитанию уважительного отношения к закону с раннего возраста: подрастающее поколение должно стремиться к дисциплине и порядку. В этой работе важная роль принадлежит ветеранским организациям.
В числе первоочередных задач общества – борьба с наркотиками, которая напрямую связана с вопросами сохранения генофонда нации. Проблема усугубляется негативным влиянием информационных технологий, используемых для деструктивного воздействия, особенно на молодёжь. Подобные угрозы, включая попытки провокаций по этническому и языковому признаку, требуют решительных мер. Президент отметил, что в казахстанском обществе должны царить закон и порядок как базовое условие общественной и индивидуальной безопасности.
Комиссия по законодательным нормативам в сфере ЖКХ городского Совета ветеранов проводит системную работу, направленную на улучшение условий проживания горожан мегаполиса. Так, при непосредственном участии членов комиссии Ж. О. Боранбаева и Б. Асенова в 2024 году был построен и введён в эксплуатацию спортивный комплекс в микрорайоне «Алатау» на 500 посещений в день, оснащённый отдельными плавательными бассейнами для взрослых и детей. Этот объект стал значимым вкладом в организацию досуга и отвлечение молодёжи от негативных поступков.
В настоящее время ведётся работа с акиматом Медеуского района по ремонту Дома культуры, который является важнейшим объектом для создания условий культурного и содержательного досуга молодёжи микрорайона.
Председатель комиссии Ш. Гизатулин
В своём выступлении на расширенном заседании коллегии правоохранительных органов Глава государства К.-Ж. К. Токаев особо отметил значимость медиации как инструмента, позволяющего решать споры без суда. В этой связи подписание соглашения между Центральным Советом ветеранов Республики и Верховным Судом Казахстана по развитию медиации, получившей название «Дәнекер», приобретает всё большую актуальность и значимость.
Алматинский городской Совет ветеранов совместно с городским судом провёл конференцию, посвящённую развитию этого важного направления — участию ветеранов в разрешении конфликтов и споров граждан при содействии представителей судебной системы.
В сентябре текущего года планируется заслушать отчёт Бостандыкского районного Совета ветеранов о совместной работе с районным судом по реализации программы «Дәнекер». Практика участия ветеранов города уже даёт положительные результаты. Так, по итогам 2024 года девятью профессиональными и семьюдесятью пятью общественными ветеранскими медиаторами было урегулировано более 400 споров.
В арсенале ветеранского корпуса имеются и другие формы работы по совершенствованию правовой культуры населения. Это, в частности, встречи с жителями по месту жительства и работы, где одним из основных вопросов является профилактика правонарушений.
Указанные направления деятельности и впредь будут получать дальнейшее развитие в свете задач, обозначенных Президентом страны в его выступлении перед правоохранительными органами, касающихся обеспечения законности и правопорядка как ключевого фактора благополучия и успешного развития нации.
В мае 2025 года более двухсот пенсионеров приняли участие в соревнованиях по скандинавской ходьбе, организованных аппаратом акима Турксибского района совместно с Ассоциацией молодых медиков, Советами ветеранов и Центрами активного долголетия Турксибского и Медеуского районов города Алматы. Спортивное мероприятие было посвящено 80-й годовщине Победы в Великой Отечественной войне.
С приветственным словом к участникам обратился заместитель акима Турксибского района Ермек Амиров, пожелавший всем крепкого здоровья и позитивного настроя.
Инструктор по скандинавской ходьбе М. Касаткина в интервью подчеркнула, что данный вид спорта является одним из наиболее полезных и доступных для пенсионеров. Он способствует укреплению мышц ног и верхней части тела, улучшает работу сердца и лёгких, благотворно влияет на общее самочувствие.
Соревнования проходили на специально подготовленной трассе протяжённостью один километр. Организаторы создали комфортные условия: участникам предоставлялась питьевая вода, дежурил врач, а судьи следили за соблюдением правил и фиксировали результаты.
По итогам соревнований среди женщин в возрастной категории 61+ первое место разделили Ф. Курбанова и Б. Жаныспаева. В категории 70+ победителями стали С. Гейдарова и А. Захватайлова. Среди мужчин в группе 61+ победу одержал С. Бекалий, а в категории 70+ — Р. Айтжанов.
Победители были награждены Почётными грамотами и ценными призами.
24 марта 2025 года в Бурабай прошло IV-е заседание Национального курултая. Цель создания курултая –это диалог власти и общества.
Представители власти, бизнесмены, депутаты, общественники во время таких встреч обсуждают инициативы, направленные на укрепление национальной идентичности, экономическое развитие, меры по обеспечению социальной справедливости и улучшению качества жизни казахстанцев.
Курултай играет роль объединяющего механизма, где звучат идеи, направленные на построение справедливого государства.
За два дня члены курултая обсудили самые актуальные вопросы, определяющие направление развития государства. В частности, на повестке дня были темы верховенства закона, правовой грамотности населения, дедовщины в армии, экологической культуры, языка и религии, а также были представлены предложения по укреплению роли институтов гражданского общества.
В работе курултая принял участие Президент Республики Казахстан К.-Ж. К. Токаев. Его выступление было обстоятельным и охватило весь круг проблем, выносимых на заседание. Это - развитие инноваций в науке, проведение прикладных исследований,, создание научных городов, в частности, на базе инновационного технологического парка «Алатау» под Алматы, модернизация системы профессионального и технического образования, повышения престижа рабочих профессий в обществе, энергетика и энергосбережения, цифровизация и искусственный интеллект, транспортные перевозки, агропромышленный комплекс и человеческий капитал.
28 апреля 2025 года, в рамках празднования 80-й годовщины Победы в Великой Отечественной войне, по инициативе Алматинского городского Совета ветеранов в Казахской государственной филармонии имени Жамбыла состоялся гала-концерт с участием творческих коллективов ветеранов города Алматы — победителей районных конкурсов художественной самодеятельности.
В мероприятии приняли участие не только сами исполнители, но и представители культуры и искусства, а также руководители и активисты ветеранских организаций.
С приветственным словом к собравшимся обратился председатель Алматинского городского Совета ветеранов А. Х. Бижанов. Он поздравил участников и гостей с 80-й годовщиной Победы, пожелал успехов в выступлениях и выразил благодарность за сохранение памяти о подвиге поколения победителей.
В программе концерта выступили ансамбль «Алатау ардагерлері», известный не только в Казахстане, но и за его пределами — в странах ближнего зарубежья, а также в США и Франции, хор «Россиянка», корейский ансамбль «Бидангиль», коллективы «Акниет», «Зори Жетысу», «Думан сазы» и другие. Каждое выступление отличалось яркостью и самобытностью, вызывая бурные аплодисменты зрителей.
Завершилось мероприятие торжественной церемонией награждения победителей.
– Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы, былтыр «Egemen Qazaqstan» газетіне берген сұхбатыңызда жылды қорытындылап, алдағы уақытта атқарылатын жұмыстың басым бағыттарын белгілеп бердіңіз. Осындай сұхбаттар жақсы дәстүрге айналып келеді. Бұл елімізді дамытуға қатысты шаралардың мән-маңызын азаматтарымыздың терең түсінуіне мүмкіндік береді. Бүгін де мазмұнды әрі ашық әңгіме өрбітеміз деп ойлаймын. Алғашқы сұрақ: Қазақстан үшін өткен жыл несімен ерекше болды?
– Былтыр көптеген маңызды оқиға болды, қыруар жұмыс атқарылды. Мысалы, әбден тозығы жеткен инженерлік-коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту жұмыстары барлық аймақта жүргізілді. 18 миллион шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. 7 мың шақырым автокөлік жолы салынып, жөнделді. Алматы, Қызылорда және Шымкент әуежайларында жаңа жолаушылар терминалы іске қосылды. Тау-кен, мұнай-химия және металлургия салаларында ауқымды жобалар жүзеге асырылды. Қайта өңдеу секторы қарқынды дами бастады. Оның өнеркәсіптегі үлесі өндіру саласының деңгейіне жуықтады.
27 миллион тоннаға жуық астық жинап, соңғы он жылдағы рекордтық көрсеткішке қол жеткізген диқандарымыздың жетістігін айрықша атап өткен жөн.
Мен былтырғы сұхбатымда 2024 жыл Қазақстан үшін айрықша маңызды жыл болатынын айтқан едім. Шын мәнінде солай болып шықты.
Біз еліміз үшін күрделі болса да, жүйелі экономикалық реформаларды қолға алып, алдағы бес жылдық дамуымыздың берік негізін қаладық. Сол үшін көптеген маңызды жобалар мен бастамалар жүзеге асырылды. Келешекте бұдан да ауқымды жұмыс жасалмақ.
Қазақстан – әлеуметтік мемлекет. Сондықтан былтырдан бастап «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында төлем беріле бастады. Зейнетақы, жәрдемақы, шәкіртақы және азаматтық сала қызметкерлерінің жалақысы көбейді. Еліміздің түкпір-түкпірінде жүздеген жаңа мектеп, балабақша және дене шынықтыру-сауықтыру орталықтары салынды. Шетелдің оннан астам беделді жоғары оқу орнының бөлімшесі ашылды. Ғылымды қаржыландыру көлемі арта түсті, мәдениет саласының қызметкерлеріне елеулі қолдау көрсетіліп жатыр. Бұқаралық спортты дамытуға баса мән берілді. Мұның бәрін азаматтардың жасампаздық әлеуетін арттыру үшін пайдалы инвестиция деуге болады.
Қазір әлемде бұрын-соңды болмаған аса күрделі геосаяси ахуал қалыптасып отыр. Соған қарамастан, Қазақстан бейбітшілік үшін диалог орнату жолында тиімді рөл атқаратын мемлекет ретінде халықаралық аренадағы позициясын күшейтті. Бұл жағдай еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және экономикамызды орнықты дамытуға септігін тигізеді.
Жалпы, өткен жыл оңай болған жоқ, тіпті күрделі жыл болды деуге келеді. Қазақстанға сыртқы факторлардың салқыны тиді, табиғат апаты да жоспарларымызға әсер етті. Алайда біз ахуалды бақылауда ұстап қана қоймай, жан-жақты реформаларымызды жалғастыра алдық. Осылайша, жасампаздық стратегиясы одан әрі жүзеге асырылып жатыр.
– Сіз былтырғы табиғат апатын еске алдыңыз, яғни өңірлердің тең жартысын басып қалған алапат су тасқынын тілге тиек еттіңіз. Сол кезде уәкілетті органдарға апаттың салдарын жою туралы нақты тапсырма бердіңіз. Содан бері жұрт ауқымды жұмыс атқарылғанына куә болды. Бірақ қарғын су кезінде қордаланған көптеген мәселенің беті ашылды. Мемлекет осы табиғат апатынан қандай сабақ алды?
– Былтырғы тасқын еліміз үшін зор сынақ болды. Мұндай алапат тасқын Қазақстанда бұрын болмаған. Мемлекет орасан зор қауіптің бетін қайтару үшін шұғыл шаралар қабылдады. Адамдар дер кезінде қауіпсіз жерге көшірілді, олардың уақытша паналайтын орындары әзірленді, материалдық резервті пайдалануға рұқсат берілді. Апаттан құтқару жұмыстарына Төтенше жағдайлар министрлігінің ғана емес, Ішкі істер және Қорғаныс министрліктерінің, Ұлттық ұланның және басқа да құрылымдардың қызметкерлері, жалпы саны 63 мыңға жуық адам жұмылдырылды. Соның арқасында көптеген азаматты құтқарып, аман сақтап қалдық. Ең бастысы – осы.
Бір ел, бір халық болып, жұдырықтай жұмыла білсек қана мұндай апаттарды еңсере алатынымызға бәріміз көз жеткіздік. Су тасқыны кезінде волонтерлер қозғалысының әлеуеті зор екенін көрдік. Еліміздің түкпір-түкпірінен келген еріктілер құтқарушыларға жәрдемдесті, гуманитарлық көмек ұйымдастырып, зардап шеккендерге қолдау көрсетті.
Қарғын судың қарқыны шынымен де қатты болды: үйлер, жолдар, көпірлер, әлеуметтік және коммерциялық нысандар бүлінді, біраз мал қырылды. Бөгеттер мен гидротехникалық қондырғылар салуға ондаған жыл бойы жете көңіл бөлінгенде, апаттың салдары соншалықты ауыр болмас еді. Мұны мойындау керек. Қазір қателікті түзеп, олқылықтың орнын толтыруға кірістік. Парламентте жаңа Су кодексінің жобасы қаралып жатыр. Су ресурстарын басқару тұжырымдамасы және оның кешенді жоспары бекітілді. Онда 2030 жылға дейін 40-тан астам су қоймасын салу және 37 су қоймасын жөндеу қарастырылған. Сондай-ақ жалпы ұзындығы 14 мың шақырымнан асатын ирригация каналдарын жаңғырту көзделген.
Төтенше жағдайларды болжау және оның алдын алу жүйесін жаңғыртуға қатысты ауқымды жұмыстар басталды. Су мамандарының тапшылығы мәселесін шешу және зерттеу жұмыстарын жандандыру үшін Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті құрылды.
Былтыр желтоқсан айының басында Сауд Арабиясында One Water Summit атты басқосу өтті. Қазақстан мен Франция төрағалық еткен осы алқалы жиынға қатысып, сөз сөйледім. Онда суға байланысты апаттарға төтеп беру мүмкіндігін арттыру қажеттігіне арнайы тоқталдым. Шын мәнінде, халықаралық қауымдастық су қауіпсіздігін қамтамасыз ету және климаттың өзгеруіне қарсы күресу үшін бірлесе әрекет етуі керек. Қазақстан осы мәселеге басымдық береді.
Күрделі сәттерде қоғамдағы қордаланған келеңсіздіктердің беті ашылатынын өмірдің өзі көрсетіп отыр. Бірақ әр қиындықтың қайыры бар. Сондықтан дағдарыс кезінде байбалам салмай, байыпты болған жөн. Біз өзекті мәселелерге қатысты дұрыс шешім қабылдап, істің көзін таба білуіміз қажет.
Әдетте мемлекеттік қызметшілерді орынсыз сынап-мінейтін әңгімелер жиі айтылады. Алайда бәрі де салыстырғанда көрінеді. Әсіресе басқа елдермен салыстыру арқылы сараланады. Біз коронавирус індетінен бастап қазірге дейін дағдарысты жағдайлардың бәрінен ойдағыдай өтіп келеміз.
Көктемгі су тасқынының салдарын жою үшін қабылданған шаралар мемлекеттің тиімді жұмыс істей алатынын көрсетті. Зардап шеккен бір де бір отбасы көмек-қолдаусыз қалған жоқ. Үй салынды, пәтер берілді, инфрақұрылым нысандары қалпына келтірілді, қарғын судан зардап шеккен барша тұрғындар мен кәсіпкерлердің шығыны өтелді. Мұның бәрі өте қысқа мерзім ішінде жасалды. Су тасқынының салдарын жоюға ірі бизнес өкілдері де елеулі үлес қосты. Бүгінгі дүрбелеңге толы дүниеде техногендік сипаттағы апаттар мен табиғат апаттары көбейіп тұр. Оның бәрін еңсеруге көптеген ел, соның ішінде дамыған мемлекеттердің өзі дайын болмай жатады. Біз бұған 2024 жылы да анық көз жеткіздік. Әрине, әлі көп жұмыс істеу қажет екені сөзсіз. Дегенмен төтенше жағдайға төтеп беру тұрғысынан, Қазақстан басқа елдермен салыстырғанда лайықты орында тұр.
Желтоқсанның соңғы күндері Ақтау қаласында Әзербайжан әуе компаниясының ұшағы апатқа ұшырады. 38 адам қаза болды, оның ішінде еліміздің 6 азаматы бар. Ауыр жарақат алғандар да көп. Мұндай сәтте әрбір секунд қымбат. Құтқарушылар, дәрігерлер мен тәртіп сақшылары шұғыл әрі үйлесімді әрекет етті, кәсіби деңгейі мен азаматтық жауапкершілігі жоғары екенін көрсетті. Жақын жердегі Маңғыстау өңірлік электр торабы компаниясының жұмысшылары бірден көмекке келді. Төңіректегі тұрғындар да зардап шеккендерді құтқаруға атсалысты. Азаматтарымыздың жанқиярлығы арқасында барынша көбірек адамның өмірін сақтап қалдық. Мен құтқару жұмыстарына қатысқан әрбір адамға шын көңілден ризашылығымды білдіремін. Қазақ халқының апаттан зардап шеккендерге жанашырлығы мен тілеулестігі азаматтарымыздың жаппай қан тапсыруға асыққанынан да айқын байқалды.
Ұшақ апатының себебін анықтау үшін Үкімет комиссиясы құрылғанын атап өткім келеді. Сонымен бірге 17 халықаралық сарапшы шақырылды. Оның ішінде Халықаралық азаматтық авиация ұйымының және Мемлекетаралық авиация комитетінің мамандары бар. Үкімет комиссиясы мәліметтің бәрі жазылған арнайы құрылғыны сол ұшақты жасаған Бразилия еліне жіберу туралы шешім қабылдады. Бұл қадам тергеу жұмыстарының объективті әрі бейтарап жүргізілуіне қажетті бірден-бір дұрыс шешім екеніне сенімдімін.
– Сіз Сауд Арабиясындағы халықаралық форумға қатысқаныңызды атап өттіңіз. Жалпы, былтыр әлемдік деңгейдегі осындай көптеген іс-шараға қатыстыңыз. Бұл сіздің сыртқы саясатқа баса мән беретініңізді меңзеп, «Президент – кәсіби дипломат, сондықтан халықаралық мәселелерге көбірек назар аударады» деген әңгіменің шығуына түрткі болды. Шынымен де солай ма?
– Қазақстан орналасқан жері, экономикалық әлеуеті және қазіргі геосаясат ахуалы тұрғысынан алғанда, әлемнің көптеген мемлекеті үшін стратегиялық маңызы бар ел саналады. Бізбен байырғы серіктестеріміз ғана емес, сонау Африка құрлығындағы мемлекеттер де достық қатынас құруға мүдделі. Батыста, жалпы жер жүзінде Қазақстанды орта держава деп атайды. Әрине, бұл мәртебенің салмағы да ауыр. Біз, ең алдымен, халықаралық аренадағы іс-әрекеттерімізге жауапкершілікпен қарап, қазіргі заманның аса күрделі мәселелеріне келгенде, сындарлы ұстанымда болуымыз керек. Сондықтан Қазақстан «барша адамзаттың ортақ үйі», еш баламасы жоқ әрі әмбебап құрылым саналатын Біріккен Ұлттар Ұйымын қашанда жақтайды.
Сонымен бірге Мемлекет басшысы ретінде ішкі саясат мәселелерімен күнделікті айналысамын. Бұл – өте маңызды жұмыс. Сондықтан менің қызметімде сыртқы саясатқа басымдық беріліп кетті деген пікір дұрыс емес.
Менің басты мақсатым – мемлекетіміздің экономикалық әлеуетін, егемендігін және халықаралық аренадағы орнын нығайта түсу. Мемлекет басшысы болған сәттен бастап қазірге дейін қабылдаған шешімдерім мен оның түрлі салдары үшін бар жауапкершілікті өз мойныма аламын. Мен басқаша жұмыс істей алмаймын, істегім де келмейді.
– Ақыры, Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы айтылған соң, бір тосын сұрақ қоюға рұқсат етіңіз. Әлеуметтік желіде Сіз 2026 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымын басқаруыңыз мүмкін, соған байланысты елімізде кезектен тыс Президент сайлауы өтеді деген қауесет тарап жатыр. Осы қауесеттің негізі бар ма?
– Мен Біріккен Ұлттар Ұйымы бас хатшысының орынбасары және Қарусыздану жөніндегі конференцияның бас хатшысы ретінде осы ұйымның Женевадағы кеңсесін үш жылға жуық басқардым. Халықаралық үдерістердің қыр-сырына бойлап, мол тәжірибе жинадым. Осының өзі артығымен жетеді деп ойлаймын. Менің елімізді дамытуға қатысты талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар, оның бәрін жүзеге асыруға ниеттімін.
– Былтыр «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы басталды. Игі бастама барлық өңірді қамтыды. Сіз «Таза Қазақстан» дегеніміз көше тазалаудан әлдеқайда ауқымды ұғым екенін атап өттіңіз. Осы бағыттағы жұмыс қалай жалғасады?
– «Таза Қазақстан» акциясы қоғамға экологиялық мәдениеттің жаңа талаптарын енгізу идеясынан бастау алады. Халықтың бұл бастамаға барынша қолдау білдіргеніне тәнтімін. Әсіресе жастарға ризашылығымды білдіргім келеді. Қазақстан азаматтары мұның кезекті бір науқан емес, озық ойлы қоғам қалыптастыру жолындағы идеологиялық платформа екенін түсінді.
Біз, түптің түбінде, табиғаттың байлығына және күнделікті тұрмыс-тіршілігімізге немқұрайлы қарайтын жағымсыз әдеттен біржола арылуымыз қажет. Тазалықты сақтау және табиғатты аялау ұлттық болмысымыздың ажырамас бөлігіне айналуға тиіс. Өркениетті елдердің бәрі осыны ұстанады.
Бұл акцияға 3,8 миллионға жуық адам қатысты. 1,5 миллион тоннадан астам қоқыс жиналып, 3,2 миллионнан астам көшет егілді. Осының өзі азаматтарымыздың сана-сезімі жоғары, олардың Қазақстанды өзгертуге нақты іспен үлес қосуға дайын екенін көрсетпей ме?
«Таза Қазақстан» жобасының жүзеге асуына, ең алдымен, әкімдер жауапты. Елді мекендердің тазалығы тұрмыс сапасының жоғары екенін білдіреді. Мен аймақтарға барғанда қалалардың қалай абаттандырылғанына үнемі назар аударамын. Осы ретте «Таза Қазақстан» идеясы ұлттық идеологиямыздың аса маңызды бөлігіне айналуға тиіс екенін тағы да қайталап айтамын.
– Қоғамда бірыңғай уақыт белдеуі туралы түрлі пікір бар. Парламент пен Үкіметтің арасында осыған қатысты пікірталас жүріп жатқанын да білеміз. Бұл жөнінде не айтар едіңіз?
– Әрине, мен жағдайды көріп-біліп отырмын. Үкімет өз шешімінің орынды екеніне сенімді және Қазақстан бір уақыт белдеуінде болуы қажет деп санайды. Уақытты дұрыс пайдалану туралы Барселона декларациясында әртүрлі уақыт белдеуін енгізуге, оны қысқы және жазғы уақытқа ауыстыруға әуес болмау қажеттігі айтылған. Дегенмен азаматтарымыз өтініш білдіріп жатыр. Үкіметтің шешіміне қатысты ашық талқылаулар жандана түсті. Меніңше, қоғамда көзқарас қайшылығын тудыратын мұндай мәселелерді мұқият талқылау қажет. Сондықтан Парламентте ғалымдардың, сарапшылардың және аймақ өкілдерінің қатысуымен қоғамдық тыңдау өтті. Тараптар уақыт белдеуін ауыстырудың ел экономикасына және азаматтардың тұрмысына әсері жөніндегі барлық пікірді ескере отырып, 1 наурызға дейін жан-жақты зерттеу жүргізуге уағдаласты. Содан кейін нақты ұсыныстар әзірленеді. Парламент пен Үкімет бұл мәселені байыппен зерделеп, ортақ әрі дұрыс шешімге келетініне сенімдімін.
– Сіз былтырғы сұхбатыңызда «Дербестікке және қосымша өкілеттікке ие болуға ұмтылған Үкімет қалағанын алды. Бірақ «алмақтың да салмағы бар», олар өздеріне қойылатын талап та күшейетінін түсінуге тиіс» деген едіңіз. Үкіметтің жаңа құрамы жасақталғанына, міне, 11 ай өтті. Меніңше, бұл – белгілі бір пайым жасауға жеткілікті мерзім. Министрлер кабинетінің жұмысына көңіліңіз тола ма?
– Үкіметтің міндеті – экономиканың өсімін қамтамасыз ету және азаматтардың әл-ауқатын жақсарту. Жалпы алғанда, Министрлер кабинеті бұл міндетін орындап отыр. Экономиканы әртараптандыру, өңдеу өнеркәсібін дамыту, инфрақұрылымды жаңғырту сияқты бағыттар бойынша былтыр атқарылған жұмыстың нәтижелері жаман емес. Алайда бәрі мінсіз деуге келмейді, проблемалар да бар.
Мен министрлерден неғұрлым тиімді жұмыс істеуді және шешім қабылдағанда батыл болуды үнемі талап етемін. Қоғам да Үкіметтің жұмысына жоғары талап қояды. Бұл – өте орынды әрі қалыпты жағдай. Сондықтан Үкіметтің жұмысы нақты нәтижеге орай, әділ бағаланады. Басты көрсеткіш – азаматтардың тұрмыс сапасы. Экономикадағы жетістіктер адамдардың күнделікті өміріне оң әсерін тигізбесе, оны әншейін сөз жүзіндегі жетістік деуге болады.
Жуық арада Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтеді. Сол кезде жылды қорытындылап, қазіргі мәселелерді талқылап, жаңа жоспарлар жасаймыз. Қазақстанға экономиканың 4 пайыздық өсімі аздық ететіні анық. Бұл туралы шетел өкілдеріне де айтып жүрмін. Үкімет экономиканы барынша дамыту үшін тың тәсілдер табуға тиіс.
– 2024 жылдың қараша айында теңгенің долларға шаққандағы бағамы 500-ден асып кетті. Оны белгілі бір психологиялық меже деуге болады. Ұлттық валюта бағамының тұрақсыздығына нарықтағы түрлі фактор әсер ететіні түсінікті. Дегенмен мұндай қаржы-валюта саясаты қаншалықты орынды? Бұл жағдай экономикалық реформаларды жүзеге асыруға бөгет болмай ма?
– Қазақстан әлем экономикасының ажырамас бөлігі болғандықтан, теңгеге сыртқы факторлар әсерін тигізбей қоймайды. Доллардың нығаюынан дамушы елдердің валютасы қысым көреді. Зер салып қарасақ, көптеген мемлекеттің валютасы қараша айынан әлдеқайда бұрын әлсірей бастады. Ал теңгенің бағамы ұзақ уақыт тұрақтылығын сақтап тұрды.
Біздің валюта бағамын қолдан ұстап тұру тәжірибесінен бас тартқанымызға біраз уақыт болды. Нарық факторларына байланысты еркін бағам қалыптастыру жолын таңдадық. Мен теңгені күшейту үшін еліміздің алтын-валюта қорын босқа ысырап ету орынсыз деп санаймын. Нарыққа қатысы бар кейбір құрылымдар теңге бағамын басқаруға қолайлы ету туралы ұсыныстар айтып жүр. Ұлттық банк пен Үкімет оның бәрін мұқият қарастырып жатыр. Мәселені зерделеген соң бұл бағыттағы ұстанымымызды өзгерту қажет пе деген сауалдың жауабы белгілі болады. Басты мақсат – экономиканың тұрақтылығы мен тиімділігін қамтамасыз ету, нақты секторды қарқынды дамыту, еңбек өнімділігін арттыру және тұрақты жұмыс орындарын көптеп ашу.
Ашығын айтсам, экономист басшылардың қазіргі жұмысын орташа деп бағалаймын. Олар халықаралық қаржы институттарының тілімен әдемі сөйлейді, алайда нақты нәтижесі бар шаруа шамалы болып тұр. Қазір өңірлердегі ахуалды және экономиканың іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін жақсы білетін, яғни жергілікті жерде еңбек етіп, ысылған мамандар қажет. Былтыр 17 желтоқсанда Премьер-Министр Олжас Бектеновпен кездескенде осы мәселені талқыладық.
– Биыл Қаңтар оқиғасына 3 жыл толды. Содан бері көп нәрсе айтылды. Өзіңіз де бұл мәселеге егжей-тегжейлі тоқталдыңыз. Оны былтырғы сұхбатта да тілге тиек еттіңіз. Осыған қатысты өткір сауалдарға қайта-қайта жауап беру оңай емес. Дегенмен бұл тақырыпты айналып өте алмаймыз. Ел ішінде «Қаңтар оқиғасының құпиясы толық ашылған жоқ» деген пікір бар. Бұған не айтар едіңіз? Ондай қасірет қайталанбауы үшін не істеу қажет?
– Қаңтар оқиғасынан үш жыл өткенде азаматтарымыздың көпшілігі елімізде бұрын-соңды болмаған осы дүрбелең көпе-көрінеу әлеуметтік әділетсіздіктің, саяси тоқыраудың, сондай-ақ қаскөйлердің шектен тыс менмендігінің және олардың халық пен мемлекет тағдырына немқұрайлы қарауының кесірінен орын алғанына әбден көз жеткізді. Өкінішке қарай, бұл – әлем тарихы үшін қалыпты жағдай. Мұндай жайттар Қазақстандағы оқиғаға дейін де болған, кейін де бола береді деп ойлаймын.
Қаңтар туралы түрлі долбарға толы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр. Оның үстіне, белгілі бір саяси есебі бар, сыңаржақ ұстанымдағы кейбір адамдар деректерді бұрмалап, азаматтардың көңіл күйін өз пайдасына бейімдеуге тырысады. Тәртіп орнатуға және ахуалды тұрақтандыруға қатысты батыл шаралар қабылдаған соң, мен құзырлы органдарға Қаңтар оқиғасының мән-жайын толық әрі шынайы тергеп-тексеру туралы тапсырма бердім. Тергеу ашық жүргізілді. Қылмыскерлер жазасын алды. Парламентте біздің арғы-бергі тарихымызда бұрын-соңды болмаған арнайы тыңдау ұйымдастырылды.
Алғашқы парламенттік тыңдау Қаңтар оқиғасынан кейін үш айдан соң, ал екіншісі бір жылдан кейін өтті. Тыңдау барысында мемлекеттік органдардың өкілдері ғана емес, құқық қорғаушылар да сөз сөйледі. Түрлі ой-пікір ашық айтылды, жайсыз сұрақтар қойылды. Мұның бәрі тікелей эфирде көрсетілді, бұл процесс туралы еліміздің және шет мемлекеттердің бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазды. Билік халықтың көкейінде ешқандай күмән қалмауына мүдделі болғандықтан, мұндай қадамға саналы түрде барды.
Қаңтар оқиғасы туралы сөз болғанда, әр адам сол күндері көліктердің қирағанын, дүкендердің тоналғанын, қаскөйлердің мемлекеттік ғимараттарды басып алғанын, сарбаздардың соққыға жығылғанын, қару-жарақтың ұрланғанын және әйелдердің зорлық-зомбылыққа ұшырағанын еске алуы керек. Жауапкершіліктен жұрдай саясаткерсымақтардың шындыққа жанаспайтын жалған ақпарат таратып, мемлекеттігімізге шынымен де қатер төнген сәтті жұрттың жадынан өшіру үшін әрекет жасауына жол бермеу керек. Абырой болғанда, азаматтардың көбі күріштен күрмекті айыра алады. Мемлекетіміздің тірегі – осындай көзі ашық, көкірегі ояу адамдар.
Бір нәрсе анық, сол кезде тәртіпсіздікті бастаған және төңкерісті ұйымдастырған адамдардың қимылына дереу тосқауыл қойып, батыл әрекет жасамағанда, қазір Қазақстан дербестігі мен егемендігі әлдеқайда шектеулі, мүлде басқа мемлекетке айналар еді.
Біз халықтың берекелі бірлігінің арқасында осы ауыр сынақтан сүрінбей өттік. Қаңтардағы оқиғадан бәріміздің зор сабақ алғанымыз сөзсіз. Біріншіден, елдегі билік жұдырықтай жұмыла білуге тиіс, қосарланған билікке ешқашан жол берілмеуі қажет. Екіншіден, Президент – «Құдайдың жердегі көлеңкесі» емес, мемлекетті басқару үшін белгілі бір мерзімге сайланған менеджер ғана. Үшіншіден, жоғары мемлекеттік лауазымдарға үміткерлерді, соның ішінде күштік құрылым басшыларын мұқият іріктеу керек. Олар Отанымызға, яғни Қазақстан Республикасына адал болуға тиіс. Ең бастысы, «Заң мен тәртіп» қағидатын басшылыққа алып, ел бірлігін көздің қарашығындай сақтап, әділдік қағидатын барынша орнықтыру қажет. Бұл қағидатқа қарсы шығатындар «демократиялық құндылықтар» деген желеумен қоғамға іріткі салып, түбінде қазақ мемлекеттігін жоюды көздейтіні айдан анық. Бұған еш көнуге болмайды. Заң үстемдігі – демократияның ең биік шыңы. Бұл мақсатқа жету оңай емес.
– Сіз Әділетті Қазақстанды құрып жатқаныңызды айттыңыз. Жалпы, әділдік дегенді қалай түсінесіз? Реформалардың түпкі мән-мағынасы неде деп ойлайсыз? Әділетті Қазақстан дегеніміз бәрін әлеуметтік тұрғыдан теңестіру ме, әлде әділ бәсекеге жол ашу ма?
– Ең алдымен, әділдік барлық елде және барлық заманда халықтың қалауы болғанын айта кеткен жөн. Мұның Қазақстанға да қатысы бар. Жоғарыда айтқанымдай, қасіретті оқиғаға дейін бізде әділдік деңгейі өте төмен болғаны рас.
Әділдік – бәрін теңестіру деген сөз емес. Менің ел байлығын әділ бөлу туралы ұстанымым меншік иелерін мүлкінен түгел айырып, активтерді қайта бөлу дегенді білдірмейді. Біз іштен іруге және жүгенсіздіктің белең алуына әкеп соқтыратын мұндай жолмен жүрмейміз. Сондықтан кезінде баз біреулерге орынсыз берілген артықшылықтар мен жеңілдіктерді алып тастау, заңсыз алынған активтерді мемлекетке қайтару – популистік қадам емес, керісінше, әділдік қағидасы негізінде Қазақстанды жаңғырту стратегиясы.
Әділетті мемлекет дегеніміз – құқықтық мемлекет. Онда азаматтардың бәрі заң алдында тең болады, заңдарды, ережелерді және нормаларды қатаң сақтай отырып, жалпыға бірдей мүмкіндіктерді толық пайдалана алады. Айтпақшы, заңсыз алынған қаржы және басқа да активтерді қайтаруға қатысты жұмыстың нәтижесінде 2022 жылдан бері мемлекет қазынасына 2 триллион теңгеден астам (4,1 миллиард доллар) қаражат түсті. Бұл қаржы мектептер мен маңызды инфрақұрылым нысандарын салуға және өзге де әлеуметтік міндеттерді орындауға жұмсалып жатыр. Әділдік дегеніміз осы емес пе?
– Сіз тұңғыш президенттің қызметін, оның елге сіңірген тарихи еңбегін әділ бағалау қажеттігін бірнеше рет айттыңыз. Көпшілік мұндай ұстанымның орынды екенін біртіндеп түсіне бастады. Жалпы, Нұрсұлтан Әбішұлымен жиі хабарласып тұрасыз ба?
– Кез келген дәуірдің жақсы жағы да, көлеңкелі тұстары да бар. Біздің жаңа тарихымызда жарқын сәттер әлдеқайда көп болды. Бұл – ақиқат. Салыстырмалы түрде алғанда, қысқа мерзім ішінде мемлекеттігіміздің берік тұғыры қалыптасты, билік институттары құрылды, жаңа астанамыз бой көтерді, шекарамыз шегенделіп, заң жүзінде бекітілді. Көптеген елмен тиімді қарым-қатынас орнатылды, экономикаға шетелден инвестиция тартылды. Осы жетістіктің бәрін жоққа шығару дұрыс болмас еді. Біз әділетті мемлекет құрамыз десек, тарихқа да, оны жасауға атсалысқан азаматтарға да әділ қарауымыз керек. Мұның бәрі, түптеп келгенде, ұлттың болашағы үшін қажет. Өткенді ой елегінен өткізіп, оны әділ әрі шынайы бағалай алмасақ, алға сеніммен қадам баса алмаймыз. Саяси ахуалдың ықпалымен өз тарихыңды көпе-көрінеу бұрмалай беруге болмайды. Ел шежіресін басынан бастап қайта жазу тіпті қауіпті.
Әрине, Нұрсұлтан Назарбаев ұзақ жыл бойы ел тізгінін ұстаған уақытта кемшіліктер болды. Бірақ ештеңе істемеген адам ғана қателеспейді. Ашығын айту керек, ол отставкаға кеткенімен, Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болып отырған кезде саяси сыпайылықты сақтай бермейтін. Мұны да айта кеткен жөн. Үнемі Премьер-Министрді, Ұлттық банктің төрағасын, министрлерді, әкімдерді шақырып алып, жиналыс өткізетін. Бұған өз азаматтарымызды былай қойғанда, шетел басшылары мен дипломаттары да таңдана қарайтын. «Назарбаев қызметінен кеткен соң тіпті жоғарылады, енді Президент те оған бағынады» деген әзіл әңгіме де пайда болды. Ал, шын мәнінде, бұл әзілдейтін жағдай емес еді.
Бұл жағдай қосарланған билік туралы алып қашпа әңгіменің өршуіне әкеп соқты. Шенеуніктер де кабинеттен кабинетке жүгіріп, кімнің тапсырмасын орындайтынын білмей дал болатын. Ол аз десеңіз, кейбір шенеуніктер «Елбасы институты Президент билігінен жоғары тұруға тиіс» деп, ақылға сыймайтын жағдайды заң жүзінде негіздемек болды. Нұрсұлтан Назарбаевтың 2021 жылғы қарашада өткен Astana Club жиынында 92 жастағы Махатхир Мохамадты мысалға келтіріп, өзінің Ақордаға қайтып келуі мүмкін екенін мәлімдеуін және бұрынғы президенттің сол жылы желтоқсан айында Санкт-Петербург қаласында өткен ТМД елдерінің саммитіне қатысуын нағыз билік дағдарысына әкеп соқтырған негізгі оқиғалар деуге болады. Соның алдында ғана жергілікті бір саясаттанушы оған «Елбасының алтын дәуірін» қалпына келтіру үшін батыл шаралар қабылдау қажеттігін айтып, арандатушылық мазмұндағы хат жолдаған еді.
Алайда қазір парасаттылық танытып, Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанға сіңірген тарихи еңбегін лайықты бағалау керек. Мен Президент ретінде мемлекет мүддесін басшылыққа алуға, ел бірлігін бәрінен биік қоюға міндеттімін.
Сіздің сұрағыңызға келсек, қазір біз шамамен айына бір рет телефон арқылы сөйлесіп тұрамыз.
– Жақында тұңғыш президенттің Мәскеуге барып, Владимир Путинмен кездесуін жұртшылық сан-саққа жүгіртті. Биліктен кеткеннен кейін бес жылдан соң бұлай жүздесудің ақылға сыймайтыны айтылды. Қазақстанда алдағы уақытта Президент сайлауы өтеді-міс деген болжамдар да пайда болды. Мұндай кездесу кімге және не үшін қажет, бұған кім бастамашы болды? Сіздің пікіріңізді білсек.
– Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путиннің желтоқсандағы кездесуі өткен жылдағы екінші жүздесуі ғой деймін. Күз басындағы бірінші кездесу туралы бұқаралық ақпарат құралдарында айтылған жоқ. Олар байырғы достар әрі әріптестер ретінде жүздесетін болса керек, ортақ әңгімелері де бар шығар. Мұндай кездесулер әдетте Нұрсұлтан Әбішұлының бастамасымен өтеді. Ол үшін мұның маңызы зор. Бұрынғы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы, партия басшысы және егемен Қазақстанның президенті ретінде Нұрсұлтан Әбішұлының Кремльмен тығыз моральдық және саяси байланысы барын естен шығармаған жөн. Оның талай уақыты Мәскеуде өтті, сан мәрте іссапарға барды, съезд және пленум отырыстарына қатысты, жұмыс бабымен және ресми сапарлармен де болды.
– Сіз «Заң мен тәртіп» қағидасы туралы жиі айтасыз. Кейбіреулер мұны қоғамға «қылбұрау салу» деп қабылдап жатыр. Бұған не айтар едіңіз?
– «Заң мен тәртіп» қағидасы құқық қорғау саласына ғана арналған деп тұжырымдаған дұрыс болмайды. Мен бұл қағиданы тереңірек түсінемін. «Заң мен тәртіп» – мемлекеттік құрылыстың басты қағидаты. Бұл ретте жазалау шараларын қолдану арқылы қоғамға жаппай бақылау орнату туралы айтып отырған жоқпыз. «Заң мен тәртіп» қағидаты – шын мәнінде кемел демократияның тірегі, құқықтық мемлекеттің негізі. «Заң мен тәртіпке» бағынбасақ, құқық нормаларына құрметпен қарамасақ, Әділетті Қазақстанды құрып, оны өркендеген мемлекет ете алмаймыз.
Сондықтан біздің міндетіміз – бұл қағидатты еліміздің құндылықтар жүйесіне барынша кіріктіріп, халық болмысының, қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналдыру. «Заң мен тәртіпті» берік орнықтыру үшін көп уақыт пен күш-жігер қажет екенін түсінемін. Себебі бәрі бірдей бұл қағидатты қатаң ұстануға, оны өмір салтына айналдыруға әлі дайын емес. Бірақ талаптанған адам қалайда мұратына жетеді.
– Талғардағы қылмыстық оқиға ел ішінде үлкен дүрбелең тудырды. Жұртшылық Сіздің осы жағдайға қатысты пікіріңізді білгісі келеді.
– Қайталап айтамын, елімізде «Заң мен тәртіп» қағидаты мызғымастай орнығуға тиіс. Мен Талғар оқиғасына дейін жариялаған Жолдауымда құқық қорғау органдарынан қылмыс пен қарақшылықтың тамырына балта шабуды талап еттім.
Қаңтар оқиғасы кезіндегі жаппай тәртіпсіздікті қылмыстық топтар жасағанын естен шығармаған жөн. Мемлекет ұйымдасқан қылмыспен ымырасыз күрес жүргізуге шамасы жететінін соңғы екі жылда анық көрсетті. Аса қауіпті қылмыстық топтар әшкереленіп, құрықталып жатыр. Олардың сыбайластары мен қаржы көздері де анықталып отыр. Былтыр 246 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Оның ішінде ұйымдасқан қылмыстық топтардың 30 басшысы бар. Бұл жұмысты мен ерекше бақылауда ұстап отырмын.
Талғардағы оқиғадан кейін құқық қорғау органдары қажетті шаралардың бәрін қабылдады. Күдіктілер қамауға алынды. Тергеп-тексеру жұмыстары аяқталуға жақын. Көп ұзамай осы іске қатысты сот болады. Бұл оқиғаға орай құзырлы органдар қабылдаған барлық шара заң талаптарына толық сай келеді. Ал басқаның бәрі – құр дақпырт пен теріс пиғылды кейбір топтардың осы жағдайға саяси сипат беруге деген ұмтылысы ғана. Бұған жол беруге болмайды.
Осы оқиғаға қатысы бар азаматтар бойынша мына мәселені еске салғым келеді. Қазақ халқы шетелден келген отандастарын «қандасым» деп, құшақ жая қарсы алды. Тарихи Отанына оралғандар Қазақстанның заңдарына қатаң бағынып, қоғамдық тәртіпті сақтап, заңсыз әрекеттерден аулақ болуы керек. Олар бұрын өздері тұрған елде биліктің талабын сақтап, ондай әрекет жасаған жоқ қой?!
– Былтыр көптеген заңнамалық жаңалық болды. Қабылданған заңдардың ішінен қайсысы маңыздырақ деп ойлайсыз?
Маңызсыз заң деген болмайды, заңның бәрі маңызды. Сауалыңызға жауап ретінде мен өзімнің Жолдауларымда және Ұлттық құрылтайдың отырыстарында бастамашылық етіп, қабылдануына түрткі болған бірқатар заңды атап өтейін. Ол заңдар қоғам өкілдерінің, сарапшылардың белсене қатысуымен әзірленді және сонысымен маңызды. Осының өзі мемлекет пен азаматтық қоғамның заңнамаларды жетілдіру жолында тиімді серіктестік орната алатынын көрсетеді. Мысалы, әйелдердің құқығын қорғауға және балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған заң қабылданды. Бұл құжатта тұрмыстық зорлық-зомбылық сияқты, турасын айтқанда, масқара әрекеттердің тамырына балта шабу көзделген. Әйелдер мен балаларға қатысты қандай да бір зорлық-зомбылық жасағандарға жаза күшейтілді. Оған қоса, жас балаларды өлтірген немесе зорлаған адам өмір бойы бас бостандығынан айырылатын болды. Кәмелетке толмағандарды басынып, мазақ қылғандар енді әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Бұл талап алғаш рет заң жүзінде бекітілді.
«Келешек» атты бірыңғай ерікті жинақтаушы жүйенің заңнамалық негізін қалыптастыру үшін көп жұмыс атқарылды. Онда жинақталған қаржыны Қазақстанның және шетелдің колледждері мен жоғары оқу орындарында білім алу, сондай-ақ тұрғын үй алу үшін жұмсауға болады.
Азаматтардың үсті-үстіне несие алып, қарызға батуына жол бермеуді көздейтін заң қабылданды. Соған сәйкес несиесін 90 күннен артық уақыт төлей алмай жүрген адамдарға кәсіпкерлікке қатысы жоқ несие беруге тыйым салынды. Сондай-ақ адамдар несие алуға өзіне өзі тыйым сала алатын болды. Медицина қызметкерлерін құқықтық жағынан қорғау шаралары күшейтілді, оларға берілетін әлеуметтік кепілдіктер жақсарды. Балалар мен жастардың арасында жаппай тарап, нағыз індетке айнала бастаған вейптерді сатуға және таратуға тыйым салынды.
Есірткі өндіргені үшін берілетін жаза қатайды. Ондай қылмыс жасағандар 15–20 жылдан бастап өмір бойы бас бостандығынан айыруға дейін жазаланады. Есірткіні белгілі бір жерге тығып кететін курьерлер мұндай қылмысты алғаш рет жасаса және әрекетінің салдары ауыр болмаса, 5 жылдан 8 жылға дейін бас бостандығынан айырылады.
Лудоманиямен күреске қатысты заң күшіне енді. Құжатта букмекерлік кеңселер мен тотализаторлардың жарнамасына едәуір шектеу қойылды, кәмелетке толмағандарды құмар ойынға тартқаны үшін әкімшілік жауапкершілік белгіленді, аты-жөні борышкерлердің бірыңғай тізіміне енгізілген адамдардың құмар ойын ойнауына тыйым салынды. Бұл шаралар талай шаңырақты шайқалтқан, адамдарды қылмыс жасауға, өзіне қол жұмсауға итермелеген ойынқұмарлықтың таралуымен күресуге арналған.
Тағы бір маңызды заңнамалық жаңалық – бұзақылық және вандализм жасаған, біреудің мүлкін қасақана бүлдірген адамдарға берілетін жаза қатайды. Мұның бәрі қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету және заң талаптарына бағынатын азаматтардың құқығын қорғау тұрғысынан маңызды. Сонымен бірге заңнамалық толықтырулардың нәтижесінде 2025 жылдың 1 шілдесінен бастап қылмыстық, әкімшілік және азаматтық істер бойынша үш дербес кассациялық сот жұмыс істей бастайды. Осылайша, азаматтар мемлекеттік органдар тарапынан бұзылған өз құқықтарын қорғай алады.
Былтыр көптеген маңызды заңнамалық бастамалар жүзеге асырылды. Алайда заңның қабылдануы істің басы ғана, сол заңдардың іс жүзінде жұмыс істеуі одан әлдеқайда маңызды екенін түсіну керек. Бұл ретте, заң талаптары қоғамның сұранысына сай болса ғана сақталады. Сондықтан біз биыл да халықтың үміті мен мүддесін және елімізді дамыту жолындағы басымдықтарды негізге ала отырып, құқық қорғау жүйесін жетілдіру жұмыстарын жалғастырамыз.
– Сіз реформалардың үздіксіз жалғасатынын бірнеше рет айттыңыз. Ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің алғашқы форумында елімізді одан әрі жаңғырту үшін тың бастамалар көтеріліп, шешімдер қабылданатынын аңғарттыңыз. Бұл қандай бастамалар? Саяси реформалар жалғаса ма?
– Соңғы бес жыл бойы жүргізілген реформалар –азаматтарымыздың негізгі сұранысы мен мемлекеттің ұзақ мерзімге арналған мүддесіне негізделе отырып мұқият ойластырылған стратегия. Оның саяси астары жоқ.
Негізгі саяси реформалар жасалып бітті. Оның бәрі қоғамда жан-жақты талқыланып, ақырында көпшіліктің қолдауына ие болды. Соның арқасында негізгі саяси институттардың бәрі ашық әрі тиімді бола түсті, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдік және тежемелік жүйе күшейді, ең бастысы, азаматтардың саяси өмірге белсенді араласу мүмкіндігі едәуір артты.
2022 жылғы маусым айында өткен референдумның нәтижесінде Конституция баптарының үштен бірі жаңарғанын қаперге сала кетейін. Мұның өзі реформаның қаншалықты ауқымды екенін көрсетеді. Қазіргі таңда көптеген реформа іс жүзінде жүзеге асырылып жатыр. Біздің бағытымыз айқын, мақсатымыз белгілі. Соған сәйкес, алғашқы нәтижелер де бар. Бірақ реформа – ұдайы жүретін үдеріс. Қоғамда нақты сұраныс болса, жаңа реформалар әзірленеді. Реформалар елді өркендету ісінің ажырамас бөлігі болған, бола да береді.
Мен халыққа Жолдауымды жариялағанда мемлекетімізді одан әрі дамытуға қатысты тың бастамалар ұсынамын. Ұлттық құрылтайдың отырыстарында азаматтардың көкейіндегі өзекті мәселелерге баса назар аударып жүрмін. Биыл да солай болады.
– Қазақстанды парламенттік басқару жүйесіне көшіру үшін іргелі реформа дайындалып жатыр деген ақпарат тарады. Шынымен солай ма?
– Әрине, парламенттік басқару жүйесі де жұмыс жүргізуге қақылы. Бұл жүйе Еуропадағы, тіпті Азиядағы бірқатар елде әбден орнығып, тамырын тереңге жайған. Бірақ биліктің әмбебап формуласы жоқ. Әр мемлекет саяси жүйесін таңдаған кезде төл тарихына, ұлттық болмысына, саяси тәжірибесіне сүйенеді. Менің аппаратым әлемдік тәжірибені мұқият зерделеп жатыр. Посткеңестік елдерде парламенттік басқару жүйесі жақсы қырынан көріне алған жоқ деген пікірге келісесіз деп ойлаймын. Грузиядағы соңғы оқиғалар осы пайымға нақты дәлел бола алады.
Мемлекеттік биліктің саяси жүйесін таңдау – айрықша жауапты шешім. Мұндай шешімдер үркердей топтың оңаша басқосуында емес, тек қана жалпыхалықтық референдумда қабылдануы керек. Менің «Күшті Президент – Ықпалды Парламент – Есеп беретін Үкімет» атты тұжырымдамам Қазақстанның саяси жүйесіне ең қолайлы тұжырымдама екеніне сенімдімін. Бірақ оны толығымен жүзеге асыру үшін біз әлі талай жұмыс істеуіміз керек. Президенттік басқару тәсілі Қазақстан үшін қазір де, таяу кезеңде де ең ұтымды тәсіл деп сенемін.
Мемлекетіміздің тұрақты әрі орнықты дамуына зияны тиетін шешім қабылдауға менің де, сіз бен біздің де еш қақымыз жоқ. Мұндай мәселеге байланысты қателікке жол беруге болмайды. Түптеп келгенде, Конституцияға енгізілген өзгерістің бәрі – Парламенттің реформалануы, ауыл, аудан және қала әкімдерінің сайлануы, Ұлттық құрылтайдың құрылуы және, ең бастысы, заң үстемдігінің басымдыққа айналуы – осының барлығы саяси тоқырауға ұшырамауға сенімді кепілдік береді.
– Елімізде мерзімінен бұрын парламент сайлауы бола ма? Бұл туралы қазір жиі айтыла бастады.
– Мұндай болжамдар бар екенін білемін. Бұл ақпарат әдейі таратылып жатыр деп ойлаймын. Біздің елде жаңа Үкімет жұмысына кіріскен бетте оның отставкаға кететіні туралы әңгіме тарайды. Парламент туралы да дәл солай деуге болады. Мен Парламент депутаттары азаматтық және саяси жауапкершілік танытып, жақсы жұмыс істеп жатыр деп ойлаймын. Ал Үкімет – ауыс-түйіске бейім құрылым. Оның құрамында түрлі жағдайға, оның ішінде «Amanat» партиясының және Парламенттегі басқа да партиялардың ұстанымына байланысты өзгерістер болуы мүмкін.
Меніңше, Парламент сайлауын мерзімінен бұрын өткізуге әзірге еш негіз жоқ. Сайлау заңда белгіленген мерзімдерге сәйкес өтеді. Парламент өзіне тиесілі мерзім аясында қызметін атқаруға құлықты. Ал Үкімет бекітілген бағдарламалар мен жоспарларға сәйкес әрекет етіп, оң нәтижеге жету үшін жұмыс істеп жатыр. Стратегиялық міндет – тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету, еліміздің өңірдегі көшбасшы мәртебесін нығайту.
– Әркім өзінің жеке басының жағдайына қатысты мәселелерге көбірек мән береді. Таяу арада азаматтардың талап-тілегіне, қалауына сай келетін қандай жобалар қолға алынбақ?
– Біздің реформаларымыздың, экономиканы дамыту үшін қабылдап жатқан шараларымыздың бәрі азаматтардың әл-ауқатын жақсартуды, тұрмыс сапасын арттыруды көздейді. Басқа мақсат жоқ, бұл – Үкіметтің ең басты міндеті.
Былтыр жазда 2029 жылға дейінгі Ұлттық инфрақұрылым жоспары қабылданғанын қаперіңізге сала кетейін. Онда жалпы инвестиция көлемі 40 триллион теңгеден асатын 200-ден астам жобаны жүзеге асыру қарастырылған. Биыл ұзындығы 836 шақырым болатын «Достық – Мойынты» темір жолының екінші желісі салынып бітеді. Бұл жоба еліміздің көлік-транзит инфрақұрылымын түбегейлі өзгертеді. Осы бағыттағы темір жолдың жүк тасымалдау мүмкіндігі 5 есе артады, контейнер пойыздары жүкті бұрынғыдан едәуір жылдам жеткізетін болады. Бір айта кетерлігі, мұндай ауқымды жоба алғаш рет өз жобалаушыларымыздың, инженерлеріміз бен құрылысшыларымыздың күшімен жүзеге асырылды. Сондай-ақ Алматы бекетін айналып өтетін темір жолдың құрылысы аяқталады. Бұл жоба Алматы темір жол торабына түсетін салмақты едәуір азайтып, жүк жеткізу мерзімін қысқартады. Жолаушылар тасымалының сапасын арттыру үшін вагондар жаңартыла береді. Биыл энергетика саласында жалпы қуаты 600 мегаваттан асатын ірі жобаларды жүзеге асыру жоспарланған. «Жасыл энергетика» саласы да зор серпінге ие болады. Шетел инвесторларымен жел, күн және су электр стансаларын салу туралы келісімдеріміз бар.
Теңіз кенішін келешекте кеңейту жобасының құрылысы аяқталады. Мұнай өңдеу, мұнайгаз-химия саласын дамыту ісіне баса назар аударылады. Атап айтқанда, Ақтау битум зауытының өндірістік қуаты арта түседі. «Талдықорған – Үшарал» магистралды газ құбыры, «Жаңаөзен – Ақтау» газ құбырының төртінші желісі, сондай-ақ Атырау облысындағы автоматтандырылған газ тарату стансасы пайдалануға беріледі.
Машина жасау саласын дамыту жұмыстары да жалғасады. Әлемге әйгілі брендтерге тиесілі автокөліктер құрастыратын жаңа өндіріс орындары іске қосылады. Қостанайда іштен жану қозғалтқышына қажетті шойын құймалар және жетекші белдемнің бөлшектері шығарыла бастайды.
Экономиканың дамуына зор серпін беретін ірі инфрақұрылым нысандарын салуға Ұлттық қордың қаражатын жұмсауға болады, дұрысы, жұмсау қажет деп санаймын. Бұл қор ақшаны шетелдің қаржы институттарында қаттап-шоттап сақтау үшін емес, осындай мақсаттарға жұмсау үшін құрылған жоқ па?!
Мемлекет тұрғын үй құрылысы саласын одан әрі дамыту, баспаналарды қолжетімді ете түсу үшін шаралар қабылдайды. Кезекте тұрған азаматтарды жалға берілетін тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін тиісті жұмыс жалғасады. 2029 жылға дейін жыл сайын 10 мың адам осындай баспанаға ие болады деп жоспарланған. Мен жақында тұрғын-үй саясатына қатысты түзетулер енгізілген заңға қол қойдым. «Отбасы банкі» баспанаға мұқтаж адамдарды «бір терезе» қағидаты бойынша тізімге алумен және оларға баспана бөлумен айналысатын толыққанды даму институтына айналады.
Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту мәселесіне де баса назар аударылады. Ауылдағы денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртуға арналған ұлттық жобаның аясында ауылдық жерлерде медицина нысандарын салу жұмыстары жалғасады. Елімізде 460 мың оқушыға арналған 217 жайлы мектеп салу жоспарланған. Оның 105-інің құрылысы аяқталды. Мақсатымыз – апатты жағдайдағы және үш ауысыммен оқытатын мектептер мәселесін, сондай-ақ мектептегі орын тапшылығына қатысты түйткілдерді толығымен шешу.
Бір ай бұрын 2025–2027 жылдарға арналған Республикалық бюджет қабылданды. Құжатта әлеуметтік бағыт басты басымдық ретінде сақталды. Онда денсаулық сақтау, білім беру саласына және әлеуметтік қажеттіліктерге өте қомақты қаржы қарастырылған.
– Цифрландыру ісін қолға алып, жасанды интеллектіні енгізбесек, халықтың тұрмыс сапасын жақсарту мүмкін емес екені қазірдің өзінде түсінікті. Еліміз болашақта осы салада не істей алады?
– Азаматтарымыз мемлекет тарапынан көрсетілетін қызметтерді цифрландыру ісінің артықшылықтарын жақсы біледі. Электронды үкімет сайтындағы қолжетімді қызметтердің тізімі үнемі толықтырылып келеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының рейтингісінде Қазақстан Е-government-ті дамыту көрсеткіші бойынша әлемде 24-ші орын иеленді. Бұл – тәуір нәтиже, бірақ оған тоқмейілсіп, арқаны кеңге салуға болмайды. Көрсеткіштерді барынша жақсарту керек. Мен мұны Үкіметке жиі айтып отырамын. Бұдан бөлек, еліміздегі банктер де адамдардың күнделікті тұрмыс-тіршілігін едәуір жеңілдете түсу үшін өздерінің цифрлық экожүйесін қалыптастырып жатыр.
Қазақстаннан экспортталатын ІТ-қызметтер саны артып келе жатқаны көңіл қуантады. Astana Hub табысты жұмыс істеп тұр. Бұл технопарк бір жарым мыңнан астам компанияның басын біріктіреді. Оның үштен біріне жуығы – шетелдік компания. Осылайша, еліміз жаһандық цифрлы көшпенділер үшін қолайлы мемлекетке айналып келеді.
Қазақстан Еуразия кеңістігіндегі ең ірі цифрлы хабтың бірі бола алады. Оған мүмкіндігіміз толық жетеді. Ол үшін жасанды интеллект технологияларын дамыту керек. Болашағы зор жобалар қазірдің өзінде бар. Мысалы қазақ тілінің KazLLM атты цифрлы тіл моделінің алғашқы нұсқасы жасалды. Бұл – қазақ тілінде ойлап, сараптама жасап, қазақша сөйлесе алатын жасанды интеллект. Осы бағыттағы жұмыстар жалғаса береді.
Жыл соңына дейін жасанды интеллектінің Alem.AІ атты халықаралық орталығы ашылады. Бұл орталық инвестиция тартатын, әлемдік тәжірибені және инновацияларды енгізетін орынға айналуы керек.
Таяу жылдарда жасанды интеллект өте қарқынды дамып, жұрттың өмір туралы ұғымын, тіпті тұрмыс-тіршілігін де түбегейлі өзгертетінін ескерген жөн. Милы машиналар, яғни интеллектісі жағынан адамды он орайтын роботтар пайда болатын күн алыс емес. Оның үстіне бұл роботтар эмпатияға, яғни сезіну және эмоция білдіру сияқты адамға тән қасиеттерге ие болады.
Жастарға мектептерде, колледждер мен жоғары оқу орындарында жасанды интеллект технологияларын қолдана білуді үйрету маңызды. Былтыр еліміздің 15 университетінде Google компаниясының жасанды интеллект жөніндегі курстары енгізілді. Осы саланың мамандарын даярлау үшін арнайы бағдарлама әзірлеу мәселесі пысықталып жатыр (AI-Sana).
Нейрожүйелердің пайдасы ұшан-теңіз болғанымен, одан туындайтын қатерлер де бар. Мысалы, алаяқтар фото-бейнежазбалар жасап, адамның дауысын келтіру үшін де соны пайдаланады. Сондықтан көптеген мемлекет жасанды интеллект технологияларының қолданылу аясын заңмен реттеуге кірісті.
Біздің депутаттарымыз да жасанды интеллект туралы заң әзірлеу керек деп бастама көтерді. Осы маңызды жұмыспен тиянақты түрде, мұқият айналысу қажет. Жасанды интеллектіні жауапкершілікпен қолдану қағидаларын жасап, оның этикалық мәселелерін жан-жақты ойластыру керек. Бірақ осы саланы реттегенде жасанды интеллектіні шектеуге емес, керісінше, оны дамыту жағына мән берілуге тиіс. Бұл технологияларды кеңінен қолданысқа енгізу орасан зор мүмкіндіктерге жол ашады. Оны қалт жібермей, игілікке жарату қажет.
– Сіз бизнесті қолдау мәселесіне ерекше мән бересіз. Инвесторлармен, кәсіпкерлермен кездесесіз. Еліміздегі кәсіпкерліктің даму үрдісіне көңіліңіз тола ма?
– Мен инвестиция және бизнес саласындағы ахуалды жақсартуға, кәсіпкерлік бастамаларды қолдауға айрықша назар аударамын. Күздегі Жолдауымда Үкіметке осыған қатысты нақты тапсырмалар бердім. Былтыр сәуірде кәсіпкерлерге қолайлы жағдай жасау үшін бизнесті жүргізу мәселесіне қатысты заң қабылдадық. Қазір мемлекеттік бақылау жүйесін ретке келтіріп жатырмыз. Бұрынғыдай заңсыздықтарды тексеруге емес, оның алдын алуға көбірек басымдық беріліп отыр. «Басынан бастап реттеу» тәсілі енгізіліп жатыр. Кейбір экономикалық қылмыстар қылмыс санатынан шығарылды, экономикалық құқық бұзушылықтың 29 түрі бойынша қамауға алу жазасын қолдануға тыйым салынды. Мұның бәрі кәсіпкерлердің мүддесі үшін жасалды.
Мемлекет субсидия, жеңілдетілген несие және кепілдендірілген қарыз беру арқылы шағын және орта бизнеске қолдау көрсетіп отыр. Шағын және орта бизнестің ел экономикасындағы үлесі үздіксіз артып келеді. Бүгінде осы бизнестің өкілдері 4,3 миллион адамға, яғни еңбек етіп жүрген азаматтардың тең жартысына жуығына жұмыс тауып беріп отыр. Сондықтан кәсіпкерлік бастамалар ел экономикасының негізгі қозғаушы күшіне айналып келеді деп сеніммен айтуға болады.
Мемлекет ірі бизнесті де дамытуға мүдделі. Осындай кәсіпкерлердің әлеуметтік жауапкершілігі де, жергілікті қауымдастықтармен ұзақ мерзімге арналған серіктестік қатынас орнатуға деген құлшынысы да зор. Бұл – қуанарлық жағдай. Мемлекет пен бизнестің ықпалдастығы арқылы көптеген әлеуметтік мәселе шешімін тауып жатыр.
Қазақстанда өз жұмысына жаңа технологияларды енгізіп жүрген озық ойлы кәсіпкерлердің жаңа буыны пайда болды. Мұндай кәсіпкерлер әлемдік бәсекеге түсуге де қабілетті. Қазір шетелдік бизнестің Қазақстанда өз өкілдігін ашып жатқаны да көңіл қуантады. Бұл жағдай отандық нарыққа халықаралық сипат беруге, әділ бәсекені күшейтуге және экономиканы әртараптандыруға ықпал етеді. Осы орайда, Үкімет жанынан құрылған Инвестициялық штаб «бір терезе» қағидатына сай әрекет етіп, шешімдер қабылдап, өзіне жүктелген міндетті толық атқарып жатқанын атап өткен жөн.
Мемлекеттің инвестициялық ахуалды жақсарту жолындағы жұмысы жемісін беріп жатыр. Жақында Біріккен Ұлттар Ұйымының Азия мен Тынық мұхит елдеріне арналған экономикалық және әлеуметтік комиссиясы инвестиция жөніндегі баяндамасын жариялады. Онда Қазақстанның 2024 жылы жаңа жобаларға 15,7 миллиард доллар көлемінде тікелей шетел инвестициясын тартқаны көрсетілген. Бұл оның алдындағы жылмен салыстырғанда 88 пайызға артық. Біз Солтүстік және Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізіп отырмыз. Аймақтағы шетел инвестицияларының үштен екісіне жуығы, яғни 63 пайызы Қазақстанның еншісінде.
Мен бизнес өкілдерімен, инвесторлармен алдағы уақытта да кездесетін боламын. Олардың жасампаз бастамаларын қолдаймын. Үкімет пен барлық мемлекеттік органдардан да осыны, яғни бизнеске құлақ асып, онымен үйлесімді жұмыс жүргізуді, болашағы зор жобаларға қаржы салатын кәсіпкерлер мен инвесторларға қолдау көрсетуді талап етемін. Бизнеске мүлде қысым көрсетілмеуі керек. Шенеуніктер мен күштік құрылымдардың қызметкерлерін мұндай әрекеттері үшін жазалап жатырмыз, алдағы уақытта да жауапкершілікке тартатын боламыз. Ал кәсіпкерлер алаяқтық жасамай, заң аясында жұмыс істеуге тиіс.
– Қоғамда сыбайлас жемқорлық туралы жиі айтылады. Оған қарсы белсенді күрес жүргізіліп жатқанын көріп отырмыз. Жалпы, шенеуніктердің ұсталғаны туралы түрлі ақпараттар елімізде жемқорлық өршіп тұрғандай әсер қалдырады. Шынымен де солай ма?
– Сыбайлас жемқорлықпен жүйелі түрде күресу – аса қажетті жұмыс. Бұған еш күмән жоқ. Мемлекет жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылық фактілерін анықтау ғана емес, жемқорлықтың алдын алу үшін жұмыс жүргізіп жатыр.
Қазақстан жемқорлыққа қарсы күрес жолында ең озық халықаралық стандарттарды, соның ішінде Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы енгізіп жатқан талаптарды басшылыққа алады. Бұл – өте жоғары талап, біз соған сай болуымыз керек. Бұған қоса, мен сыбайлас жемқорлықпен күресуге жауапты мекеменің басшыларына науқаншылдыққа салынбай, байыпты шешімдер қабылдау қажеттігін үнемі айтып отырамын. Өйткені әрбір шешімнің артында адам тағдыры тұр.
Ал шенеуніктердің ұсталғаны туралы ақпараттың жиі шығуы биліктің абыройына белгілі бір деңгейде нұқсан келтіргенімен, мемлекеттің ашық жұмыс істейтінін көрсетеді. Бірақ мұндай қадамсыз «Заң мен тәртіп» қағидаттарына негізделген әділетті мемлекет құру мүмкін емес.
– Қазақстан мен Ресейдің арасында ежелден тығыз экономикалық және мәдени-гуманитарлық қатынас орныққан. Былтыр қараша айында Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин Қазақстанға мемлекеттік сапармен келді. Бұл сапар біздің елде де, шетелде де жұрттың жіті назарында болды. Сондағы келіссөздердің нәтижесін қалай бағалайсыз?
– Ресей Президентімен өткізген келіссөздер аса мазмұнды болды. Біз сауда-экономика, көлік-логистика, энергетика, мәдениет, білім беру және басқа да салалардағы ынтымақтастық мәселелерін жан-жақты талқыладық. Астанаға Ресей Үкіметі мүшелерінің жартысына жуығының келуі Ресей үшін Қазақстанның стратегиялық маңызы жоғары екенін көрсетеді.
Келіссөздердің нәтижесі туралы көп жазылды, көп айтылды. Әрине, біраз дүние ақпарат құралдарына шыққан жоқ. Владимир Путинмен бейресми жағдайда төрт сағат әңгімелестік. Бұл кездесуде екі жақты ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға мүмкіндік туды. Сондай-ақ әңгіме барысында халықаралық проблемалар бойынша өзара түсіністігіміз бекемделе түсті. Мен Қазақстанның көп жақты саясатының мәнін ашық айтып, Ресеймен стратегиялық серіктестігімізді және одақтастық қарым-қатынасты дамыту туралы ұстанымға берік екенімізді жеткіздім.
Президент Путин – тәжірибелі мемлекет қайраткері. Ол Қазақстанның ерекшелігін және Орталық Азия аймағындағы ең ірі экономикасы бар маңызды ел екенін жақсы түсінеді. Сондықтан Ресей біздің елмен сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарын нығайту үшін белсенді жұмыс жүргізіп жатыр. Басқаша болуы да мүмкін емес. Себебі екі ел арасын құрлықтағы ең ұзын үздіксіз шекара қосып жатыр.
Владимир Путиннің шетелге сапарының ең көбі біздің елге жасалғаны, яғни оның Қазақстанға 33 рет келгені де көп жайттан хабар береді. Бұдан бөлек, біз телефон арқылы сөйлесеміз, халықаралық форумдар аясында кездесеміз. Бір сөзбен айтқанда, үнемі хабарласып отырамыз.
Мұның бәрі Қазақстанға да, Ресейге де қажет. Өйткені бұл екі ел басты рөл атқаратын Еуразия кеңістігіндегі тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін керек.
– Сіз Атом энергетикасына қатысты референдум кезінде ақпарат құралдарының алдында сөз сөйлеп, атом электр стансасын салуға озық технологиясы бар шетел компаниялары тартылады дедіңіз. Халықаралық консорциум құрылатын болды. Үкімет қай компанияларға басымдық беретінін айқындады ма?
– Владимир Путиннің Астанаға сапары кезінде бұл мәселе де талқыланды. Жобаға тапсырыс беруші ретінде Қазақстан жағы Консорциумда бас оператор болады деп уағдаластық. Атом стансаларын салуға байланысты шетелдерде тәжірибесі мол, білігі жоғары «Росатом» компаниясының жобаға қатысуы мүмкін екені айтылды. Сондай-ақ Қытайдың азаматтық мақсатта қолданылатын ядролық нысандар салу ісіндегі зор жетістіктері ескеріле отырып, осы елдің компаниясымен де келіссөз жүргізіліп жатыр. Жобаға басқа да мемлекеттердің, оның ішінде Батыс елдерінің корпорациялары қызығушылық танытып отыр.
Биыл конкурстық рәсімдер өткізіледі. Содан кейін Үкімет түпкілікті шешім қабылдайды. Қазақстанға қуатты атом стансасы қажет екені анық, мен бұған сенімдімін. Оған қоса, таяу арада екінші, тіпті үшінші атом электр стансасын салуымыз мүмкін екенін жоққа шығармаймын. Ядролық өнеркәсіп саласы қазірдің өзінде энергетика тапшылығына тап болып отырған экономикамызды өркендетуге зор серпін береді. Қазақстан ядролық энергетикасы дамыған елге айналуы қажет деп санаймын. Оның болашағы зор.
– Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің елімізге жасаған мемлекеттік сапары өткен жылдың тағы бір маңызды оқиғасы болды. Сондағы келіссөздердің басты нәтижесі қандай? Ақпарат құралдарында Төраға Си екеуіңіздің ел үкіметтеріне өзара сауда айналымын екі есе арттыру жөнінде міндет жүктегендеріңіз айтылды. Бұл қол жеткізуге болатын меже ме?
– Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің біздің елді жақсы білетінін, қазақ халқына ілтипатпен қарайтынын атап өткен жөн. Біз екі жақты қарым-қатынасқа, өңірлік және халықаралық ахуалға қатысты барлық мәселені емен-жарқын талқыладық. Ешқандай көзқарас қайшылығы жоқ. Қытай үшін Қазақстан – аса маңызды стратегиялық серіктес. Қарқынды әрі жан-жақты дамып келе жатқан қазақ-қытай ынтымақтастығы, шын мәнінде, мәңгі стратегиялық серіктестік деңгейіне жетті. Мұның Қазақстан мүддесіне сай келетіні сөзсіз.
Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапары кезінде Төраға Си Цзиньпин Қытайдың елімізге ешқашан зиянын тигізбейтінін, біздің егемендігіміз бен тәуелсіздігімізді барынша қолдайтынын атап өтті. Бұл – өте маңызды мәлімдеме.
2023 жылы Қазақстан мен Қытай арасында өзара визасыз режим орнатылды. Жаңа бастама алыс-берісті дамытуға және екі халықтың достығын нығайтуға оң әсерін тигізіп жатыр. Қазақстан азаматтары Қытайды жаңа қырынан танып, оның технологиялық тұрғыдан алып мемлекетке айналғанына көз жеткізе бастады. Қытай жұрты да біздің отандастарымызға достық пейіл танытып отыр.
Қытаймен жан-жақты ынтымақтастықты одан әрі дамыту қазақ дипломатиясындағы маңызды міндеттің бірі болып қала береді. Бұл мемлекет – Қазақстанның негізгі сауда серіктесі, сондай-ақ экономикамыздағы ең ірі инвестордың бірі. Өзара сауда айналымын екі есе арттыруға барлық мүмкіндік бар. Ең бастысы, екі ел басшыларының саяси ерік-жігері жеткілікті. Сондықтан аталған мақсатқа жетуге әбден болады.
Жоғары деңгейдегі диалог 2025 жылы да жалғасады. Төраға Си Цзиньпин «Орталық Азия – ҚХР» саммитіне қатысады деп жоспарланып отыр. Оның Қазақстанға алдағы сапары, сондай-ақ биыл күзде Қытайда өтетін келіссөздер екі елдің сан салалы ықпалдастығын одан әрі нығайтуға септігін тигізеді деп сенемін.
– Сіз желтоқсанның басында Дональд Трамппен телефон арқылы сөйлестіңіз. Соңғы айларда сарапшылар оның Ақ үйге екінші рет келуі Американың саясатына және әлемдегі ахуалға қалай әсер ететініне қатысты түрлі пікір айтып жүр. Осы орайда қазақ-америка қатынасы таяу жылдарда қалай өрбиді деп ойлайсыз? Оған АҚШ-тың Қытаймен және Ресеймен күрделі қарым-қатынасы әсер етпей ме?
– Иә, Президент Дональд Трамппен мазмұнды әрі ашық әңгіме болды. Ол Қазақстанға АҚШ-тың маңызды стратегиялық серіктесі ретінде жақсы қарайтынын сеніммен айта аламын. Біз жоғары деңгейде жұмыс бабындағы байланыста боламыз деп уағдаластық. Трамп және оның командасы халықаралық саясатқа жаңа көзқарастар орнықтырып, тың тәсілдер енгізумен айналысады. Мұның бәрі әлемдегі ахуалға ықпал етері анық.
Мен қазақ-америка қарым-қатынасын нығайтуға өткен ғасырдағы 90-шы жылдардың ортасынан бері атсалысып келемін. Өзара ықпалдастықты нығайту жолындағы отыз жылдан астам уақытта басымдықтарға, яғни сауда-экономика, инвестиция саласындағы ынтымақтастыққа, ядролық қаруды таратпау және қауіпсіздікті сақтау мәселелеріне қатысты ортақ ұстаным қалыптасты. Ақ үйдің жаңа басшылығымен бірлесе атқарылатын жұмысқа да осы мәселелер арқау болады.
Телефонмен сөйлескенде Дональд Трамп Украинадағы әскери іс-қимылды тоқтатуға қатысты біздің пікірімізді сұрады. Бұл – мен үшін тың тақырып емес. Өйткені 2024 жылы мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың көптеген басшысы менен осы жөнінде сұраған болатын. Ерекше жағдай қалыптасып отыр: Ресей әскери тұрғыдан жеңілмейді, ал Украина Батыстағы одақтастарының көмегімен соғыста беріспей, тым болмағанда жеңіліп қалмаудан үміттеніп отыр. Сондықтан бұл мәселенің айрықша күрделі екенін, оның шешімі қақтығысып жатқан екі ел басшыларының ерік-жігеріне және әлемдік держава көшбасшысы ретінде Трамптың өзіне де байланысты екенін айттым. Қазақстан Украинада әскери іс-қимыл басталған сәттен-ақ бейбітшілік орнату үшін келіссөздер жүргізу қажеттігін айтып келе жатқанын атап өттім.
Біз еш жерде ара ағайын атануға өзіміз сұранып, ұмтылмайтынымызды қадап айтуға тиіспін. Халықаралық аренада Қазақстанның әлеуеті мен мүмкіндіктеріне қарай әрекет жасаймыз. Бірақ халықаралық мәселелердің шешілуіне жәрдемдесуге әрдайым дайынбыз. Әрине, халықаралық аренадағы күрделі ахуал біздің белгілі бір елдермен сауда және саяси қарым-қатынасымызға салқынын тигізеді. Сондықтан біз сыртқы үрдістердің жағымсыз ықпалын азайтуға тырысамыз. Қазақстан мүдделі мемлекеттердің бәрімен өзара тиімді прагматикалық байланыс орнатуды көздейді.
– Түркі елдері ынтымақтастығының аясы үздіксіз кеңейіп келеді. Былтыр Қазақстан Түркі мемлекеттері ұйымының төрағасы ретінде бауырлас елдердің байланысын бекемдеуге едәуір үлес қосты. Түркі әлемінің алдағы ықпалдастығы жолында Қазақстан қандай рөл атқарады деп ойлайсыз?
– Қазақстан Түркі мемлекеттері ұйымының бастауында болды. Осы ұйымға мүше елдер – біздің көршілеріміз әрі маңызды геосаяси серіктестеріміз.
Біз төрағалық еткен кезде саяси және сауда-экономикалық, көлік-логистикалық, мәдени-гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты кеңейтуге баса мән бердік. Бірқатар ауқымды жобаны жүзеге асырдық, 80-нен астам іс-шара ұйымдастырып, нақты нәтижеге қол жеткіздік. Астанада V Дүниежүзілік көшпенділер ойындары өтті. Оқу орындары мен академиялық құрылымдардың, шығармашылық зиялы қауым өкілдерінің арасында тығыз байланыс орнады. 2021 жылы түркі әлемінің рухани астанасы болып жарияланған көне Түркістан қаласы халықтарымыздың достығын нығайту ісінде айрықша рөл атқарады.
Соңғы 10 жылда Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің арасындағы алыс-беріс айтарлықтай артты. 2024 жылы өзара сауда-саттық көлемі 45 миллиард доллардан асты. Елдеріміз Транскаспий халықаралық көлік дәлізінде маңызды рөл атқарады. Біз энергетика, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, цифрландыру салаларындағы ықпалдастықты күшейтуді көздеп отырмыз.
Қазақстан осы ұйымның төрағасы ретінде «TURKTIME!» ұранын ұсынды. Бұл аббревиатура өзара қарым-қатынастың дәстүр (Traditions), унификация (Unification), реформалар (Reforms), білім (Knowledge), сенім (Trust), инвестиция (Investments), медиация (Mediation) және энергия (Energy) сияқты сегіз басымдығын білдіреді. Осы басымдықтарды Түркі мемлекеттері ұйымы ғана емес, бүкіл түркі әлемі қызығушылықпен қабыл алды. Қазақстан түркі дүниесін біріктіруді көздейтін барлық жасампаз бастаманы қолдайды, Ресейдің «Алтай – түркілердің алтын бесігі» атты тұжырымдамасына да жақсы қарайды. Еліміз түркі халықтары арасындағы байланысты нығайту, сондай-ақ ортақ тарихи-мәдени бай мұрамызды насихаттау ісіне алдағы уақытта да атсалыса береді.
– Сіз бұған дейін шетелдік сарапшылар мен дипломаттар Қазақстанды орта держава деп атай бастағанын айттыңыз. Орта державалар қандай рөл атқарады және осы мәртебеге ие болған Қазақстан не істей алады?
– Мен бұған қатысты пікірімді ел ішінде де, шетелдерде де айттым. Қазір халықаралық қатынастар жүйесі кері кетіп барады, тіпті құлдырай түсті деуге болады. Тұрақсыздық күшейіп, ірі державалардың бірін-бірі айыптауы белең алды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі қауқарсыз болып қалды. Осындай қиын халықаралық ахуалға көптеген мемлекет, соның ішінде Қазақстан да алаңдап отыр. Бұл – орынды алаңдаушылық. Себебі қалыптасқан жағдай ол елдердің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуына мүмкіндік бермейді.
Бүгінде барынша әділ әлем қалыптастыруға деген сұраныс өте жоғары. Осы тұрғыдан алғанда, орта державалар халықаралық сенім дағдарысын және жауапкершілігі жоғары жаһандық көшбасшыларға деген тапшылықты еңсеру жолында маңызды рөл атқара алады деп ойлаймын.
Орта державалар күш-жігерін жұмылдырып, жанжалдасып жатқан геосаяси орталықтардың арасында жаңа әрі мықты дәнекер бола алады. Сол арқылы халықаралық текетірестің қызуын бәсеңдетеді. Мен орта державалар үшін дәл осындай шақ туғанына сенімдімін.
– Биыл Ұлы Жеңістің мерейлі белесін атап өтеміз. Басқа да көптеген мемлекет сияқты, Қазақстан үшін де бұл датаның символдық мәні зор. Осыған орай қандай іс-шаралар жоспарланып отыр?
– Биылғы мемлекеттік іс-шаралардың ішінде Ұлы Жеңістің 80 жылдығы ерекше орын алады. Қазақстандықтар нацизмді талқандауға елеулі үлес қосты. Біздің аталарымыз бен әкелеріміз барлық майданда жанқиярлықпен соғысты. Оның үстіне, Қазақстан әскерді қару-жарақпен, өнеркәсіп өнімдерімен және азық-түлікпен қамтамасыз ету ісінде маңызды рөл атқарған сенімді тыл болды.
Мен Ұлттық құрылтайдың Атыраудағы отырысында Жеңістің мерейлі белесін атап өтуге дайындалу қажеттігін айттым. Сол кезде жариялаған бастамаларым қазірдің өзінде жүзеге асты. Мысалы, «Айбын» орденінің үш дәрежесі әйгілі батырларымыз Сағадат Нұрмағамбетовтің, Бауыржан Момышұлының және Рақымжан Қошқарбаевтың есімімен аталатын болды. Қазақстанның әуе қорғанысы күштерінің 604-ші әуе базасына әйгілі ұшқыш, Кеңес Одағының екі мәрте батыры Сергей Луганскийдің есімі берілді. Әлия Молдағұлованың, Мәншүк Мәметова мен Хиуаз Доспанованың өшпес ерлігін міндетті түрде жадымызда жаңғыртамыз.
Жеңісті мерекелеуге арналған жоспарда көптеген іс-шара қамтылған. Оның ең бастысы – Астанада өтетін әскери шеру. Соғыс және тыл ардагерлеріне құрмет көрсетіледі, ешкім де елеусіз қалмайды. Концерттер мен көрмелер өтеді, деректі фильмдер мен бағдарламалар түсіріледі, тарихи кітаптар мен фотоальбомдар шығарылады. Жауынгерлеріміздің есімін ел жадында сақтау үшін зерттеу жұмыстары жалғаса береді. Б.Момышұлының – 115, М.Ғабдуллиннің – 110, Ә.Молдағұлованың 100 жылдығы салтанатты іс-шаралар тізіміне кіреді.
Жеңістің биылғы мерекесі Қазақстанның бірде-бір азаматын бей-жай қалдырмайтынына сенімдімін. Өйткені біздің елде сұрапыл соғыстың зардабын тартпаған отбасы жоқ деуге болады. Соғыста қаза тапқандарды ұмытпай, қаһарман ерлеріміздің рухына тағзым ету, ел ішінде бейбітшілік пен тыныштықты сақтау – баршаға ортақ парызымыз.
– Тағы бір өзекті мәселе бар. Соңғы кезде қазақ тілінің қолданылу аясы едәуір кеңейді. Мемлекеттік тілде еркін сөйлейтін азаматтардың саны көбейді. Бұл қазақ тіліне деген сұраныстың арта түскенін білдіреді. Бұдан бөлек, шетелдіктердің де тілімізді үйренуге деген қызығушылығы күшейді. Қоғамда қазақ тілінің рөлі одан әрі арта түсуі үшін не істеу керек деп ойлайсыз?
– Иә, дұрыс айтасыз. Қазақ тілінің бәсекеге қабілеті және оны үйренуге деген қызығушылық барынша артып келеді. Ең бастысы, қазақ тілін білу сәнге айналды, жастарымыз оны меңгеруге ұмтылатын болды. Мемлекеттік тіл азаматтардың қызмет бабында өсуіне және табысқа жетуіне жол ашатын маңызды фактор саналады. Еліміздің бизнес өкілдері маркетинг саласындағы науқандарын қазақ тілінде сөйлейтін тұтынушылардың сұранысына қарай өткізетін болды. Мұның бәрі мемлекеттің өте абай болуды қажет ететін әрі саяси тұрғыдан маңызды саналатын осы саладағы саясаты тиімді жүргізіліп жатқанын көрсетеді.
Сөз арасында айта кетейін, дүние жүзінде 7 мыңнан астам тіл бар. Соның ішінде үш мыңнан астам тілге жойылып кету қаупі төніп тұр. Қазақ тілі бұл топқа кірмейді. Ана тіліміз 2024 жылы әлемде ең кең таралған тілдердің арасында 79-шы орынға тұрақтады. Осы ретте күрделі әрі қарама-қайшылыққа толы кеңес заманында ана тілімізді әлемдік лингвистика картасынан жойылып кетуден сақтап қалған зиялы қауым өкілдерінің, ақын-жазушылардың, журналистер мен ғалымдардың, мұғалімдер мен мәдениет қайраткерлерінің, ауыл еңбеккерлерінің, яғни барша отаншыл азаматтардың еңбегін бағалауымыз керек.
Бұдан да жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін ғылым-білім саласындағы инфрақұрылымды жаңғыртуға, мектептер мен басқа да оқу орындарында қазақ тілін үйрету жүйесін жетілдіруге қоса оқытушылардың мәртебесін арттыру мәселесін де шешу қажет. 2023 жылы «Қазақ тілі» қоғамының бастамасымен құрылған арнаулы қорға қолдау көрсету керек. Цифрлық технологияларды қолдануға баса мән берген жөн. Өйткені қазақ тілінің алдағы тағдыры, еліміздің жаһандық бәсекеге қабілеті көбіне осыған байланысты болады.
Шығармашыл жастар және креативті индустрия мемлекеттік тілді дамыту ісіне пайдасын тигізе алады. Мемлекет экономикадағы болашағы зор осы саланың өркендеуіне барынша қолдау көрсетеді. Отандық және әлемдік нарықта қаржылық жағынан тиімді әрі сұранысқа ие болатын түрлі контентті қазақ тілінде жасау қажет. Бұл жерде әдебиет, музыка, кино, сериал және компьютер ойындары туралы айтып отырмын.
Ана тіліміздің болашағы жарқын екеніне менің еш күмәнім жоқ. Қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде халқымызды ұйыстыру жолында маңызды рөл атқара береді. Бірақ тіліміздің тұғырын нығайтамыз деп, оны басқа тілдерге, соның ішінде орыс тіліне қарсы қоймау керек.
– Сіз өз сөздеріңізде жастарға айрықша назар аударасыз. Қазақстан жастарының өзін-өзі дамытуына мол мүмкіндігі бар. Оларға барлық жол ашық деуге болады. Кейбір жастардың құмар ойынға, есірткіге тәуелді болғанын немесе күні бойы еш мақсатсыз әлеуметтік желіде отырып, алтын уақытын босқа өткізіп жатқанын көргенде қынжыласың. Жас ұрпақты саяси жауапкершілігі жоғары әрі жан-жақты дамыған азамат етіп тәрбиелеу үшін не істеу керек?
– Мен түрлі жиындарда жастарымыз туралы жиі айтамын. Өйткені олардың болашағын ойлап, шын жүректен тілеулестік білдіремін. Еліміздің тағдыры – жастардың қолында. Біз отаншылдығын нақты ісімен көрсететін әрі мәдениеті жоғары ұрпақ өсіруге міндеттіміз. Реформаның бәрін жастардың игілігі үшін жасап жатырмыз. Бұл – әншейін әдемі сөз емес, мемлекет стратегиясының түпкі мәні.
Бүгінгі жастар біздің жас кезімізге қарағанда әлдеқайда көп біледі. Қазіргі технология дәуірінде бұл – қалыпты нәрсе. Қазақстанда дарынды, білімді әрі мақсатына ұмтыла білетін қыз-жігіттер көп. Дәл сол себепті мен жастарға сенемін деп жалықпай айта беремін.
Бір ғана тілегім, ақыл-кеңесім бар: жас азаматтарымыз дүниетанымы тұрғысынан жасампаз, ойлау қабілеті жағынан сындарлы болуға тиіс, олар жақсы мен жаманның аражігін ажырата білуі керек. Жастарымыз халқымыздың болмысына жат идеялардың жетегінде кетпесе, күйзеліске түспесе, нигилизмге бой алдырмаса екен деп тілеймін. Олардың белсенді, тәртіпті, білімпаз, еңбекқор болғанын қалаймын.
Тәуелсіздік ұрпақтары қазірдің өзінде ғылым, спорт, бизнес, креативті индустрия және мемлекеттік қызмет саласында зор жетістікке жетіп жүр. Көбі өндірісте және ауыл шаруашылығында табысты еңбек етеді. Бұл ретте мен осы жылды «Жұмысшы мамандықтар жылы» деп жарияладым. Біз еңбек адамының абырой-беделін көтеріп, еңбекқорлық, кәсібилік сияқты құндылықтарды дәріптеу үшін әлі талай шаруа атқаруымыз керек.
Экономиканың көптеген саласында жұмыс қолы жетіспейді. Жұмысшы мамандықтар мол әрі тез табыс табу тұрғысынан қызықтыра қоймауы мүмкін. Бірақ бұл мамандықтардың еңбек нарығында сұранысқа ие болатынына да, қоғамдағы мәртебесі жоғары болатынына да кепілдік бар. Мен кәсіпорындарды аралаған кезде жастарды жиі жолықтырамын. Олардың арасында жұмысшы әулеттерінің өкілдері көп екені көңіл қуантады. Мемлекеттің міндеті – жас мамандарға материалдық және моральдық жағынан көмектесу. Мен бұл шаруамен үнемі айналысамын.
– Жастарымыздың білім қуып немесе жұмыс іздеп шетелге шығуына қалай қарайсыз?
– Рас, бүгінде жастардың көбі білім алу немесе қызметте өсу үшін шетелге шыққысы келеді. Бұл – жаһандану үдерісінің бір ерекшелігі. Оған түсіністікпен қараған жөн.
Біздің жастарымыз әлемдегі беделді университеттерде жақсы білім алып, тәжірибе жинап, дүниетаным көкжиегін кеңейте алады. Сондықтан мемлекет, әрине, шетелде оқуға кедергі жасамайды, керісінше, ондай бастамаларға қолдау көрсетеді. Халықаралық «Болашақ» стипендиясы баршаға белгілі. Жас ғалымдардың шетелдегі ғылыми орталықтарда тағылымдамадан өтуіне жағдай жасалған. Бірқатар елмен студент алмасып тұрамыз.
Жастардың кәсіби біліктілігін көтеру немесе көбірек табыс табу үшін шетелге шығуы қалыпты нәрсе деп ойлаймын. Олар үйреншікті мекенін тастап, өмірін күрт өзгертуден қорықпауы керек. Тіршілікке бейім, ширақ болуға тиіс. Өмір бойы бір ауылда немесе бір қалада тұрып, жарты ай жұмыста болғаны үшін биліктен жоғары жалақы талап ететін заман әлдеқашан келмеске кетті. Қазіргі жастар ондай болмауға тиіс. Қарым-қабілетің қай жерде қажетке жараса, сонда баруға тырысу керек. Баратын жерің ірі шаһар немесе басқа өңір, тіпті басқа ел болуы да мүмкін. Қазақта «Жүргенге жөргем ілінеді, жатқанға жан жуымайды» деген сөз бар.
Азаматтарымыз шетелде жүрсе де, халқымыздың салт-дәстүрі мен мәдениетін дәріптеп, еліміздің абырой-беделін арттыруға атсалысып, Отанына пайдасын тигізе алады. Қазақстан деген брендті әлемге таныту да маңызды миссияның бірі. Дегенмен шетелге шығу «Барсакелмеске» кету деген сөз емес. Ұл-қыздарымыздың жаңа технологияларды меңгеріп, тәжірибе жинақтап, Қазақстанға оралғаны жөн. Елімізде білікті мамандардың аяғын жерге тигізбей, қағып әкететін салалар көп. Үкіметтің міндеті – олардың өз Отанында табысты еңбек етуіне жағдай жасау.
– Сұхбат бергеніңіз үшін ризашылық білдіремін. Бірақ айналып өте алмайтын тағы бір сұрағым бар. Сіз неге сұхбатты басқа ақпарат құралдарына емес, баспасөзге бергенді жөн көресіз?
– Чтение газет и журналов – моя привычка, выработанная ещё в юности. Я также регулярно читаю газету «Ана тілі». Информацию я получаю из самых разных источников, включая телевидение, интернет и социальные сети. Кроме того, каждый день поступают материалы из разных учреждений. Я внимательно слежу за тенденциями в информационном пространстве. Значение письменных текстов трудно переоценить. Пресса остаётся важным источником информации о государственной политике.
Я по натуре склонен к анализу. Я сам тщательно просматриваю тексты своих выступлений, заявлений и даже отправляемых писем и телеграмм. Коллектив привык, что после моей правки тексты получаются совершенно разными.
Конечно, есть и руководители, которые сами берут на себя инициативу общения с журналистами, охотно дают интервью репортёрам телеканалов и рады видеть себя в новостях. У каждого свои предпочтения.
Предоставляя это интервью вашим изданиям, я хотел поддержать казахскоязычные СМИ, которые считаются основой журналистики нашей страны. 22 марта этого года газета «Ана тили» отметит своё 35-летие. Поздравляю вас с наступающими юбилеями! За это время газета прошла плодотворный путь, стала заметным и авторитетным изданием со своими отличительными чертами и постоянной аудиторией читателей.
Думаю, сегодня мы открыто обсудили ряд самых острых вопросов. Это была хорошая беседа. Обычно в ходе такой масштабной беседы поднимаются глубоко продуманные и важные вопросы, связанные с деятельностью государства. Подводятся итоги прошедшего года и определяются направления года текущего. По
сути, эту беседу можно считать особым обращением к моим соотечественникам с просьбой заставить страну глубоко задуматься и придать новый импульс нашей работе в этом году.
Беседовал
Эрлан ЖУНИС
В своем интервью газете Ана тілі, Президент страны подвел итоги динамичного и устойчивого развития Казахстана в 2024 году, а также обозначил пути решения задач на предстоящий 2025 год. Успехи страны действительно очевидны. Особое впечатление произвел пример, приведенный Главой государства, — события, связанные с половодьем. В этой сложной ситуации народ Казахстана продемонстрировал патриотизм, солидарность и ответственность за судьбы пострадавших от наводнения. Особенно важно отметить, что, несмотря на все трудности, государство никого не оставило без внимания. Все пострадавшие получили жилье, компенсацию или другую необходимую поддержку. Этот пример ярко свидетельствует о заботе государства о своих гражданах, о готовности прийти на помощь в трудный момент. Еще одним важным достижением прошедшего года, на мой взгляд, стало проведение референдума по строительству АЭС. Президент, принимая решение по такому непростому вопросу, связанному с экологией, безопасностью и другими важными аспектами, обратился к народу через механизм референдума. Это яркий пример открытости нашего общества и реализации принципа слышащего государства, провозглашенного Президентом. Подобных примеров поступательного и динамичного развития Казахстана по пути демократизации и заботы о человеке можно привести немало. Впереди — большие и ответственные задачи на 2025 год. Уверен, что каждый казахстанец, принимая активное участие в их реализации, сможет внести свой вклад в достижение общих целей. Я верю, что все поставленные задачи будут выполнены успешно и достойно!
Председатель Совета ветеранов г. Алматы, академик Бижанов А.Х.
Интервью главы государства и его откровенные высказывания о ситуациях, затрагивающий интересы страны в сфере внешней, внутренней политики, экономики, экологии и других важных направлениях для страны, опубликованные в газете "Ана тілі", восприняты в обществе, как подведение итогов прошедшего года и планы на 2025 год. Состоялся диалог с гражданским обществом, посредством которого озвучена принципиальная позиция, проясняющая многие жизненноважные аспекты в стране. Как председатель совета ветеранов района, с удовлетворением восприняла решение о проведении военного Парада, в ознаменование 80 летия Победы в Великой Отечественной войне! Этой знаменательной дате в городе, районе запланирован комплекс мероприятий, в первую очередь, встречи с молодежью в учебных заведениях, войсковых частях с участием ветеранов боевых действий, тружеников тыла, участников локальных войн, мероприятия в память о воинах-героях ВОВ конференции, заседания " Круглого стола" и другие мероприятия.
Мы с большим воодушевлением восприняли Новогоднее поздравление нашего Президента Касым-Жомарт Кемеловича Токаева народу Казахстана. Прозвучали достижения в 2024 году: построены школы, поликлиники, мосты, дороги, большая поддержка была оказана аграриям, отмечено хорошее продвижение цифровой технологии. В 2025 году запланировано для благополучия народа: строительство комфортных школ, объектов здравоохранения, повышение статуса педагогов и врачей, поддержка молодежи, науки и культуры. 2025 год объявлен Годом рабочего. Это огромное уважение к человеку Труда. Также Новый год полон Юбилейными датами - это 80-летие Победы в Великой Отечественной войне, 30-летие Конституции Республики Казахстан, Ассамблеи народов, 180-летия Великого Абая. Все эти важные даты, мы должны встретить достойно. Всем ветеранам, семьям пожелал благополучия, тепла и радости! Мы верим, что в единстве, все запланированное будет достойно претворено в жизнь!
Мы с большим вниманием восприняли интервью Главы государства газете "Ana tili, под названием "Касым-Жомарт Токаев: Цель - укрепить экономику и суверенитет", в котором Президент страны подробно изложил результаты социально-экономического развития Казахстана за прошедший год, конкретно изложил какие будут кардинальные изменения в новом году в Построение Нового Казахстана. На мой взгляд одним из важных направлений является тот факт, что в текущем году планируется реализовать большие проекты в сфере энергетики мощностью более 600 мегаватт. Серьёзный импульс получит "зелёная энергетика". Уже достигнуты договорённости с зарубежными инвесторами о строительстве ветровых, солнечных и гидроэлектростанции. Закончится строительство Проекта будущего расширения месторождения Тенгиз. Особое внимание будет продолжаться уделяться переработке нефти, развитию нефтегазохимии, в частности будут расширены производственные мощности Актауского битумного завода. Государство примет меры для дальнейшего развития жилищного строительства, повышения доступности жилья. До 2029 года запланировано предоставление арендного жилья 10 тысячам очередников ежегодно. Президентом уже подписаны поправки в законодательство по вопросам жилищной политики. «Отбасы банк» будет трансформирован в полноценный институт развития, который станет заниматься постановкой на учет и распределением жилья среди нуждающихся граждан по принципу «одного окна». Большое внимание будет уделено развитию социальной инфраструктуры. Реализация национального проекта «Модернизация сельского здравоохранения» будет продолжаться, в рамках которого возводятся медицинские объекты в сельской местности. Запланировано строительство 217 комфортных школ на 460 тысяч ученических мест. 105 из них уже построены. Цель – полностью решить проблему аварийных школ и трехсменного обучения, устранить дефицит ученических мест. Как отметил Президент страны "Моя главная цель - укрепить экономический потенциал, суверенитет и международные позиции нашего государства. С самого начала президентства и по сей день всю ответственность за принимаемые решения и их последствия беру на себя, по другому работать не могу и не хочу". В это непростое для нашей страны время, я призываю казахстанцев сплотиться вокруг курса реформ Главы государства, быть сильным ядром единомышленников Президента, обеспечить консолидацию всех конструктивных сил в обществе. Бахтияр Камалов Газеты «Egemen Qazaqstan» и «Ана тілі» - не только ведущие газеты страны… В большом интервью «Цель – укрепить экономику и суверенитет» газете «Ana tili» 3 января 2025 г. Глава государства К.-Ж. Токаев осветил проблемы не только на политические, экономические, социальные, международные и другие темы, но и чисто наши, профессиональные, журналистские… В первом вопросе было отмечено, что в прошлом году Президент дал интервью газете «Egemen Qazaqstan», а последний вопрос содержал прямое обращение по поводу печатной прессы. Рахмет, Ерлан Жүніс! Когда в 50-х годах прошлого века появилось доступное телевидение, то многие стали считать, что печатному миру пришел конец. Как видим, газетное сообщество выжило. В нашем, новом и трудном веке, печать переходит в электронный формат. И то, что Президент дает интервью печатному изданию говорит о многом. В первую очередь мы отмечаем, что сказал наш Глава государства на III курултае: надо читать книги, в том числе и медиа. Газеты «Egemen Qazaqstan» и «Ана тілі» - не только ведущие газеты страны, но и задающие тон в языковой и культурной политике, традициям и обычаям казахского народа. Особо следует отметить, что это – печатные издания. И здесь надо отметить то, что их надо читать, в этом тоже призыв к чтению казахской и мировой литературы, к обществу «начитанного» человека ХХI века. - Дав интервью Вашему изданию, хотел тем самым поддержать казахскоязычные медиа, которые составляют ядро отечественной журналистики. 22 марта этого года газете «Ана тілі» исполнится 35 лет. Поздравляю с предстоящим юбилеем. За это время она прошла большой путь, стала самобытной, обрела стабильную аудиторию - К.-Ж. Токаев. Лайла Ахметова
Историк Лайла Ахметова рассказала в интервью о значении создания совместной группы историков Казахстана и России для углубления двусторонних отношений и объективного изучения общей истории.
8 ноября 2024 года в Алматы состоялась церемония захоронения капсул с землей из мест сражений казахстанцев в годы Великой Отечественной войны, как часть Международной акции «Память поколений».
В сентябре 2024 года в Алматы состоится международная акция, посвященная 80-летию Великой Победы в Великой Отечественной войне, с участием делегаций стран СНГ и представителей Казахстана.
19 сентября 2024 года в Алматинском городском Совете ветеранов состоялся Круглый стол на тему: «О задачах Совета ветеранов города Алматы по реализации новых нормативных актов в сфере ЖКХ». Мероприятие собрало Председателей районных Советов ветеранов всех восьми районов города, руководство городского Совета ветеранов, члены комиссии по законодательным нормативам и представителей Управления жилищной инспекции Акимата города Алматы.
В ходе заседания были представлены следующие доклады:
1. О дополнениях и изменениях в законе РК «ОЖО»;
2. Управление объектом кондоминиума. Вопросы и ответы;
3. Методика расчета минимального размера расходов на управление и содержание объекта кондоминиума;
4. Некоторые положения нового закона РК «О теплоэнергетике».
По итогам обсуждения были приняты следующие рекомендации:
I. Районным Советам ветеранов г. Алматы:
1. Информировать Первичные ветеранские организации о материалах Круглого стола;
2. Активно участвовать в мероприятиях районных Акиматов по подготовке многоквартирных домов к осенне-зимнему периоду;
3. Создать в районах группы Общественного контроля для выполнения Закона РК «Об общественном контроле» от 2 октября 2023 года №30 – 8 ЗРК.
II. Комиссии по законодательным нормативам:
1. Регулярно информировать районные Советы ветеранов об изменениях в законодательстве в сфере ЖКХ;
2. Внести предложение в Управление коммунальной инфраструктуры г. Алматы по начислению оплаты за теплоснабжение с первого числа каждого календарного месяца;
3. Заслушать работу группы Общественного контроля по мониторингу объектов социальной инфраструктуры города в январе 2025 года;
4. Подготовить справку по итогам мониторинга для Совета ветеранов города Алматы.
Мероприятие стало важным шагом в распространении информации о новых законах и их влиянии на сферу ЖКХ, а также в организации активного участия ветеранов в социальных и коммунальных вопросах города.
Президиум Алматинского городского Совета ветеранов отозвался на Послание Президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана, подчеркнув его значимость для реализации новой парадигмы экономического и социально-культурного развития страны. В своем послании Президент отметил ключевые направления для повышения благосостояния народа, и одним из таких важных вопросов стала необходимость проведения референдума по строительству атомной электростанции (АЭС).
Строительство АЭС представляет собой важный шаг для развития экономики Казахстана. На сегодняшний день более 50 стран используют атомные электростанции, и это позволяет производить около девяти процентов мировой энергии. В Казахстане же, с учетом активного развития промышленности и других отраслей, существует дефицит энергии, что делает необходимость в новых источниках электроэнергии особенно актуальной.
Алматинский городской Совет ветеранов призывает всех граждан принять активное участие в предстоящем референдуме и поддержать инициативу по строительству АЭС. Президиум подчеркивает, что использование современных реакторов нового поколения с уникальными системами безопасности поможет решить проблемы дефицита энергии и экологической чистоты.
Суть обращения заключается в важности принятия этого решения через всенародное голосование, что позволит гражданам Казахстана выразить свое мнение по столь важному вопросу для будущего страны.
В своем ежегодном послании Касым-Жомарт Токаев обозначил ключевые задачи для дальнейшего развития Казахстана, акцентировав внимание на улучшении государственного управления, повышении кадрового потенциала и улучшении экологической ситуации. Специалисты из КазНУ им. аль-Фараби активно поддерживают эти инициативы и продолжают работать над подготовкой квалифицированных кадров и экологическими проектами.
19 июля 2024 года в Алматы состоится презентация мегапроекта, посвященного юбилею Победы в Великой Отечественной войне. Проект направлен на консолидацию нации, сохранение исторической памяти и воспитание патриотизма у молодежи. Участники мероприятия обсудят инициативы по сохранению памяти о вкладе Казахстана и других стран в Победу.
В Алматы состоялась торжественная церемония в честь 100-летия Сагадата Нурмагамбетова, первого министра обороны Казахстана. Мероприятие включало возложение цветов к мемориальной доске и памятные церемонии в военных учебных заведениях.
В Алатауском районе Алматы состоялась посадка 300 яблонь в честь 100-летнего юбилея Героя Советского Союза, генерала армии Сагадата Нурмагамбетова. Акция прошла в рамках экологической кампании «Таза Казақстан» и городской инициативы «Алматы – наш общий дом».
